"Τὰς λεωφόρους μὴ βαδίζειν" : Τα Στενά Μονοπάτια Της Αλήθειας Απαιτούν Θάρρος

Η πυθαγόρεια ρήση «Τάς λεωφόρους μή βαδίζειν» - Να μη βαδίζεις στους μεγάλους δρόμους, ανήκει στα λεγόμενα Πυθαγόρεια Ακούσματα Σύμβολα, δηλαδή σε αλληγορικές ηθικές και φιλοσοφικές διδασκαλίες που διατυπώνονταν με συμβολικό τρόπο.

Αποφυγή της μάζας και της άκριτης συμμόρφωσης

Η πυθαγόρεια ρήση  αποτελεί μια διαχρονική προτροπή προς τον άνθρωπο να μην παρασύρεται από τη δύναμη του πλήθους και να μην υιοθετεί άκριτα τις αντιλήψεις που επικρατούν γύρω του. Η «λεωφόρος» λειτουργεί συμβολικά ως ο δρόμος που ακολουθούν οι πολλοί, ο δρόμος της συνήθειας, της ευκολίας και της κοινωνικής αποδοχής. Είναι η πορεία που δεν απαιτεί προσωπική αναζήτηση ούτε εσωτερική διερεύνηση, καθώς αρκεί η συμμόρφωση με όσα θεωρούνται αυτονόητα και κοινώς αποδεκτά.

H αληθινή γνώση και η σοφία όμως, δεν κατακτώνται μέσα από τη μίμηση, αλλά μέσα από την προσωπική εμπειρία της αναζήτησης της αλήθειας. Ο άνθρωπος οφείλει να εξετάζει, να κρίνει και να αναστοχάζεται πριν αποδεχθεί μια άποψη, ακόμη κι αν αυτή υποστηρίζεται από την μεγάλη πλειονότητα. Ακόμα και αν του την φυτέψανε, η οικογένειά του, ο περίγυρός του, η θρησκεία του, οι δάσκαλοί του. Η Αλήθεια δεν καθορίζεται από τον αριθμό εκείνων που την πιστεύουν, αλλά από την λογική, την εμπειρία και τη βαθύτερη κατανόηση των πραγμάτων. Απαιτεί χώρο και χρόνο για να ξεδιπλωθεί. 

Η άκριτη συμμόρφωση με το πλήθος μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια της ατομικότητας και της πνευματικής ελευθερίας. Όταν ο άνθρωπος υιοθετεί χωρίς σκέψη τις κυρίαρχες αντιλήψεις, παύει να είναι δημιουργός της δικής του ζωής και μετατρέπεται σε παθητικό δέκτη ιδεών και συμπεριφορών. Αντίθετα, η ανεξάρτητη σκέψη απαιτεί θάρρος, διότι συχνά σημαίνει ότι κάποιος θα βρεθεί σε αντίθεση με τις επικρατούσες αντιλήψεις ή θα χρειαστεί να ακολουθήσει έναν δρόμο λιγότερο δημοφιλή.

Στη σύγχρονη εποχή, όπου οι πληροφορίες διαδίδονται με πρωτοφανή ταχύτητα και η κοινωνική πίεση εκδηλώνεται μέσα από τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα, η πυθαγόρεια αυτή συμβουλή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ανάγκη για κριτική σκέψη, πνευματική ανεξαρτησία και προσωπική κρίση είναι ίσως μεγαλύτερη από ποτέ. Το «Τάς λεωφόρους μή βαδίζειν», μας υπενθυμίζει ότι η αληθινή ελευθερία αρχίζει όταν τολμούμε να σκεφτόμαστε μόνοι μας και να επιλέγουμε συνειδητά τον δρόμο που θα ακολουθήσουμε, ακόμη κι αν αυτός δεν είναι ο δρόμος των πολλών. Ακόμη και αν δεν έχει πολλά φώτα.

Η αρετή δεν είναι ο εύκολος δρόμος

Η ρήση, μπορεί να ερμηνευθεί και ως μια βαθιά υπενθύμιση ότι η αρετή και η πνευματική ολοκλήρωση δεν κατακτώνται μέσα από την ευκολία. Η λεωφόρος, ως σύμβολο του φαρδιού και άνετου δρόμου, παραπέμπει στις επιλογές που δεν απαιτούν ιδιαίτερο κόπο, στις αποφάσεις που προσφέρουν άμεση ικανοποίηση και στις συμπεριφορές που ακολουθούν τη φυσική ροπή προς το εύκολο και το ευχάριστο. Ωστόσο, ο δρόμος της Αρετής είναι διαφορετικός· απαιτεί συνειδητή προσπάθεια, αυτοέλεγχο και διαρκή καλλιέργεια του χαρακτήρα. Γι' αυτό και ας είμαστε λίγο υποψιασμένοι για τους τόσους "Αγίους". Πόσοι πηγαίνουν και προσκυνάνε μορφές, που στην πραγματικότητα ΔΕΝ γνωρίζουν. ΔΕΝ γνωρίζουν τον προσωπικό τους δρόμο, τα λάθη και τα πάθη τους. Επειδή κάποιοι αποφάσισαν να τους αγιοποιήσουν, σημαίνει ότι είναι και άγιοι;

H φιλοσοφία δεν ήταν ποτέ και δεν είναι ούτε σήμερα, μια θεωρητική ενασχόληση με γνώμες άλλων, αλλά ένας τρόπος ζωής. Η κατάκτηση της Σοφίας προϋπέθετε πειθαρχία, εγκράτεια και συνεχή αγώνα απέναντι στις αδυναμίες του ανθρώπου. Το ίδιο ισχύει και σήμερα! Η Αρετή δεν είναι ένα έμφυτο χάρισμα που αποκτάται χωρίς προσπάθεια, αλλά το αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας αυτογνωσίας και άσκησης. Όπως ο αθλητής χρειάζεται καθημερινή προπόνηση για να δυναμώσει το σώμα του, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται εσωτερική εργασία για να διαμορφώσει τον χαρακτήρα του. Κανείς δεν μας υποσχέθηκε ότι θα γίνουμε "Άγιοι". Με την προσωπική μας προσπάθεια όμως, μπορούμε να αποκτήσουμε τουλάχιστον κάποια βασικά εργαλεία τα οποία, εάν και εφόσον τα χρησιμοποιήσουμε σωστά, μπορεί να μας βάλουν σε ένα πιο χρήσιμο δρόμο. Πρώτα για τον εαυτό μας και στην συνέχεια για τους άλλους. 

Η εικόνα των "στενών μονοπατιών" υποδηλώνει ακριβώς αυτή τη δύσκολη αλλά ουσιαστική πορεία. Τα μονοπάτια αυτά δεν είναι πολυσύχναστα ούτε προσφέρουν τη σιγουριά της μάζας. Συχνά απαιτούν θυσίες, υπομονή και επιμονή. Εκείνος που τα ακολουθεί καλείται να αντισταθεί στους πειρασμούς της ευκολίας, να υπερβεί τον εγωισμό του και να επιλέξει το σωστό ακόμη και όταν αυτό είναι πιο απαιτητικό από το βολικό. Ακόμη και αν τον ζορίζει. 

Η διδασκαλία αυτή παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. Σε μια εποχή που προβάλλεται η άμεση επιτυχία, η γρήγορη ανταμοιβή και η αποφυγή κάθε πόνου και δυσκολίας, άρα κάθε ξεβολέματος, οι Πυθαγόρειοι μας  υπενθυμίζουν ότι οι σημαντικότερες κατακτήσεις της ανθρώπινης ζωής δεν βρίσκονται στην πεπατημένη οδό. Μια διαχρονική προτροπή να μην επιλέγουμε πάντοτε τον ευκολότερο δρόμο, αλλά εκείνον που οδηγεί στην προσωπική βελτίωση, την πνευματική ωρίμανση και την αληθινή ολοκλήρωση του ανθρώπου.

Κριτική στη συμβατική σκέψη

Μία από τις βαθύτερες ερμηνείες της πυθαγόρειας ρήσης, αφορά στην κριτική απέναντι στην συμβατική σκέψη και στις έτοιμες βεβαιότητες που κυριαρχούν σε κάθε κοινωνία. Για τους Πυθαγόριους, η Σοφία δεν ήταν αποτέλεσμα παθητικής αποδοχής όσων διδάσκουν οι άλλοι, αλλά καρπός γνώσης, μαθητείας και διαρκούς αυτογνωσίας. Ο άνθρωπος καλείται να εξετάζει τις αντιλήψεις που κληρονομεί, να ερευνά τα αίτια των πραγμάτων και να αναζητά την αλήθεια πέρα από τις κοινές δοξασίες.

Η "λεωφόρος" συμβολίζει εδώ τον δρόμο των προκαταλήψεων, των στερεοτύπων και των κοινωνικών συνηθειών που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά χωρίς να υποβάλλονται σε ουσιαστικό έλεγχο. Πρόκειται για τις αντιλήψεις που οι άνθρωποι αποδέχονται όχι επειδή έχουν πεισθεί για την ορθότητά τους, αλλά επειδή είναι ευρέως διαδεδομένες ή κοινωνικά αποδεκτές. Η δύναμη της συνήθειας συχνά οδηγεί τους ανθρώπους να θεωρούν αληθινό ό,τι είναι οικείο και σωστό ό,τι ακολουθεί η πλειονότητα.

Ο Φιλόσοφος, αντιτάσσει σε αυτή τη νοοτροπία την αξία της φιλοσοφικής αναζήτησης. Η αληθινή γνώση προϋποθέτει αμφισβήτηση, έρευνα και διάθεση να υπερβεί κανείς τις επιφανειακές εξηγήσεις. Ο σοφός δεν αρκείται στις έτοιμες απαντήσεις, αλλά επιδιώκει να κατανοήσει τη βαθύτερη φύση των πραγμάτων. Δεν δέχεται μια άποψη μόνο επειδή είναι δημοφιλής, ούτε απορρίπτει μια ιδέα μόνο επειδή είναι ασυνήθιστη. Κριτήριο γίνεται η λογική, η εμπειρία και η αναζήτηση της Αλήθειας.

Η στάση αυτή απαιτεί πνευματικό θάρρος. Συχνά, εκείνος που αμφισβητεί τις καθιερωμένες αντιλήψεις βρίσκεται αντιμέτωπος με την κοινωνική πίεση ή την κριτική των άλλων. Ωστόσο, η πρόοδος της ανθρώπινης σκέψης υπήρξε πάντοτε αποτέλεσμα ανθρώπων που τόλμησαν να εγκαταλείψουν την "λεωφόρο" της συμβατικότητας και να εξερευνήσουν νέους δρόμους γνώσης και κατανόησης.

Στη σύγχρονη εποχή, η κριτική σκέψη γίνεται απαραίτητο εργαλείο για τη διάκριση ανάμεσα στη γνώση και την προκατάληψη, ανάμεσα στην τεκμηριωμένη άποψη και την άκριτη αναπαραγωγή ιδεών. Είναι πιο απαραίτητη από ποτέ. Η ρήση μας καλεί να μην εγκλωβιζόμαστε στις βεβαιότητες της κάθε εποχής και για εμάς της εποχής μας, αλλά να διατηρούμε ζωντανή την ικανότητα της αμφισβήτησης, της έρευνας και της ανεξάρτητης σκέψης. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο άνθρωπος προσεγγίζει όχι μόνο τη γνώση, αλλά και την ουσιαστική σοφία. Μόνο έτσι κάνει και ένα βήμα προς τον Εαυτό του.

Η αξία της μοναχικής αναζήτησης

Η πυθαγόρεια ρήση, αναδεικνύει επίσης την αξία της μοναχικής αναζήτησης της Αλήθειας και της γνώσης. Η πορεία προς τη σοφία δεν είναι πάντοτε ένας δρόμος που διανύεται μαζί με τους πολλούς· συχνά απαιτεί από τον άνθρωπο να απομακρυνθεί από τις κυρίαρχες αντιλήψεις και να ακολουθήσει μια προσωπική διαδρομή αναζήτησης. Ο συμβολισμός της "λεωφόρου", παραπέμπει στον δρόμο της συλλογικής βεβαιότητας, όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς επειδή κινούνται μαζί με το πλήθος. Αντίθετα, η αναζήτηση της Αλήθειας πολλές φορές οδηγεί σε μονοπάτια λιγότερο γνωστά, τα οποία ο αναζητητής καλείται να διαβεί μόνος.

Για τους Φιλοσόφους, η γνώση δεν ήταν απλή συσσώρευση πληροφοριών, αλλά μια βαθιά εσωτερική διαδικασία μεταμόρφωσης. Η πορεία αυτή απαιτούσε αυτοσυγκέντρωση, περισυλλογή και προσωπική προσπάθεια. Ο άνθρωπος όφειλε να στραφεί προς τον εαυτό του, να γνωρίσει τις δυνατότητες και τις αδυναμίες του και να αναπτύξει μια προσωπική σχέση με την αλήθεια. Σε αυτή τη διαδικασία, η μοναχικότητα δεν αποτελεί απομόνωση, αλλά αναγκαία συνθήκη αυτογνωσίας και πνευματικής ωρίμανσης.

Η Ιστορία της Φιλοσοφίας και της Επιστήμης προσφέρει πολλά παραδείγματα ανθρώπων που τόλμησαν να βαδίσουν μόνοι τους απέναντι στις κυρίαρχες αντιλήψεις της εποχής τους. Κάθε σημαντική πνευματική πρόοδος ξεκίνησε από κάποιον που αμφισβήτησε τα δεδομένα, αναζήτησε νέες απαντήσεις και δεν φοβήθηκε να βρεθεί σε μειοψηφική θέση. Η μοναχική αναζήτηση δεν είναι άρνηση της κοινωνίας, αλλά έκφραση πνευματικής ανεξαρτησίας και ελευθερίας.

Η ρήση προβάλλει έτσι το ιδανικό του ελεύθερου στοχαστή, εκείνου που ΔΕΝ εξαρτά την κρίση του από την αποδοχή των άλλων ούτε καθορίζει τις πεποιθήσεις του με βάση τη δημοφιλία μιας ιδέας. Ο ανεξάρτητος Νους έχει το θάρρος να εξετάζει, να αμφισβητεί και να αναζητά. Η αξία του δεν βρίσκεται στην αντίθεση προς τους πολλούς για χάρη της αντίθεσης, αλλά στην αφοσίωσή του στην Αλήθεια και στη Γνώση. Μόνο έτσι μπορεί να δει κάποιος καθαρά τον κόσμο.

Στη σύγχρονη εποχή, όπου η κοινωνική αποδοχή και η ανάγκη ένταξης συχνά επηρεάζουν τη σκέψη και τη συμπεριφορά των ανθρώπων, η πυθαγόρεια αυτή διδασκαλία διατηρεί ακέραιη τη σημασία της. Υπενθυμίζει ότι η αυθεντική γνώση και η προσωπική ολοκλήρωση προϋποθέτουν την ικανότητα να πορεύεται κανείς με βάση την συνείδηση και τη λογική του, ακόμη και όταν αυτό σημαίνει ότι θα ακολουθήσει έναν δρόμο διαφορετικό από εκείνον που επιλέγει η πλειονότητα. 

Η σύγχρονη εφαρμογή του «Τάς λεωφόρους μή βαδίζειν»

Σήμερα, η ευθύνη της σκέψης είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Ο άνθρωπος δεν διαμορφώνεται μόνο από τις εμπειρίες του, αλλά και από όσα επιλέγει να καταναλώνει καθημερινά, τις πληροφορίες που διαβάζει, τις εικόνες που παρακολουθεί, τις ιδέες που υιοθετεί, τους ανθρώπους που ακούει. Είμαστε, σε μεγάλο βαθμό, ό,τι καταναλώνουμε. Όταν η σκέψη εκτίθεται διαρκώς σε επιφανειακά ερεθίσματα, σε εύκολες απαντήσεις και σε θορυβώδεις βεβαιότητες, σταδιακά συνηθίζει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Αντίθετα, όταν τρέφεται με γνώση, ουσιαστικό διάλογο, διαφορετικές οπτικές και γόνιμο προβληματισμό, αποκτά βάθος, ευρύτητα και κριτική ικανότητα.
Γι’ αυτό η αμφισβήτηση δεν είναι μόνο η ικανότητα να θέτουμε ερωτήματα,  είναι και η ικανότητα να επιλέγουμε προσεκτικά τι επιτρέπουμε να διαμορφώσει τη συνείδησή μας. Σε έναν κόσμο όπου η προσοχή μας διεκδικείται αδιάκοπα, η επιλογή των πνευματικών μας "τροφών" αποτελεί πράξη ευθύνης και αυτογνωσίας. Η ποιότητα της σκέψης μας δεν καθορίζεται μόνο από το πόσο σκεφτόμαστε, αλλά και από το υλικό με το οποίο σκεφτόμαστε.
Ας θυμόμαστε ότι, η πραγματική ελευθερία δεν βρίσκεται απλώς στο δικαίωμα μας να έχουμε άποψη, αλλά στην ικανότητα μας να διαμορφώνουμε αυτή την άποψη συνειδητά, μέσα από όσα επιλέγουμε να δεχόμαστε και όσα επιλέγουμε να αμφισβητούμε. Να σεβόμαστε τον προσωπικό μας χρόνο και αυτό των άλλων. Να μάθουμε να ακούμε περισσότερο και να μιλάμε λιγότερο. Και ΌΧΙ το διαδίκτυο δεν χρειάζεται μια ακόμα περσόνα που απλά καταλαμβάνει χωροχρόνο με φασαριόζικα βίντεος ακατάσχετης φλυαρίας. Άπειρα βιβλία εκεί έξω μας περιμένουν για να μας βοηθήσουν να ξαναγυρίσουμε στην ησυχία. Στην Ουσία. Και έτσι θα έχουμε περι-Ουσία!

Παρότι η ρήση αυτή διατυπώθηκε πριν από πάρα πολλούς αιώνες, το νόημά της φαίνεται σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ. Ζούμε σε μια εποχή όπου οι "λεωφόροι" δεν είναι πλέον μόνο οι κοινωνικές συνήθειες ή οι κυρίαρχες αντιλήψεις της κοινότητας, αλλά και οι ψηφιακοί δρόμοι της πληροφορίας, της μαζικής κουλτούρας και της συνεχούς επιρροής από τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα. Ο σύγχρονος άνθρωπος βομβαρδίζεται καθημερινά από απόψεις, πρότυπα και επιλογές που του υποδεικνύουν τι να πιστεύει, τι να επιθυμεί και πώς να ζει.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πυθαγόρεια προτροπή μπορεί να ερμηνευθεί ως κάλεσμα για κριτική σκέψη και πνευματική ανεξαρτησία. Η εύκολη λύση είναι να υιοθετούμε τις απόψεις που κυριαρχούν, να αναπαράγουμε πληροφορίες χωρίς έλεγχο και να ακολουθούμε τις τάσεις της εποχής χωρίς να τις εξετάζουμε. Όμως η αληθινή ελευθερία προϋποθέτει να αναρωτιόμαστε, να ερευνούμε και να αξιολογούμε μόνοι μας όσα ακούμε και διαβάζουμε. 

Η ρήση έχει επίσης εφαρμογή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την επιτυχία. Η σύγχρονη κοινωνία συχνά προβάλλει ως επιθυμητό ό,τι είναι γρήγορο, εύκολο και άμεσα αποδοτικό. Η αναζήτηση της γνώσης, η καλλιέργεια του χαρακτήρα και η προσωπική βελτίωση υποχωρούν μπροστά στην επιδίωξη της άμεσης αναγνώρισης ή της πρόσκαιρης επιτυχίας. Ωστόσο, το μήνυμα των Πυθαγορείων μας υπενθυμίζει ότι, τα πιο πολύτιμα επιτεύγματα της ζωής απαιτούν χρόνο, υπομονή και επίμονη προσπάθεια. Η Αρετή, η Σοφία και η Αυτογνωσία δεν βρίσκονται στην "λεωφόρο" της ευκολίας αλλά στα πιο απαιτητικά μονοπάτια της προσωπικής καλλιέργειας.

Παράλληλα, η διδασκαλία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε έναν κόσμο όπου η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής επηρεάζει βαθιά τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Πολλοί διστάζουν να εκφράσουν μια διαφορετική άποψη από φόβο μήπως απομονωθούν ή επικριθούν. Η ρήση όμως, προβάλλει το πρότυπο του ανθρώπου που έχει το θάρρος να παραμένει πιστός στις αρχές και στη λογική του, ακόμη και όταν η θέση του δεν είναι δημοφιλής. Η ανεξαρτησία της σκέψης δεν σημαίνει άρνηση της κοινωνίας, αλλά άρνηση της πνευματικής υποταγής.

Η εφαρμογή της ρήσης φαίνεται και στο πεδίο της προσωπικής ζωής. Πολλές φορές οι άνθρωποι ακολουθούν επιλογές που θεωρούνται κοινωνικά επιβεβλημένες — επαγγέλματα, τρόπους ζωής, πρότυπα επιτυχίας — χωρίς να εξετάζουν αν ανταποκρίνονται πραγματικά στις δικές τους αξίες και επιθυμίες. Η Φιλοσοφία αποτελεί πρόσκληση να αναζητήσουμε τον δικό μας δρόμο, να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και να ζήσουμε σύμφωνα με τις δικές μας συνειδητές επιλογές και όχι με τις προσδοκίες των άλλων.

Στη σύγχρονη κοινωνία, οι "λεωφόροι" έχουν πολλαπλασιαστεί και κάπως έτσι έχουν χαθεί τα πανέμορφα μονοπάτια. Είναι οι θορυβώδεις κυρίαρχες τάσεις των κοινωνικών δικτύων, οι μόδες της εποχής, οι πολιτικές και κοινωνικές βεβαιότητες, ακόμη και οι αντιλήψεις που αναπαράγονται συνεχώς χωρίς ουσιαστικό έλεγχο και λόγο. Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο να παραπλανηθεί κανείς, αλλά να χάσει την ικανότητα του να σκέφτεται αυτόνομα. Η συνεχής έκθεση σε πληροφορίες και γνώμες μπορεί εύκολα να μετατρέψει τον άνθρωπο από ενεργό κριτή σε παθητικό καταναλωτή ιδεών.

Να θυμόμαστε ότι ο άνθρωπος, δεν ανακαλύπτει τον εαυτό του ούτε αποκλειστικά μέσα στη μοναξιά ούτε αποκλειστικά μέσα στο πλήθος. Η μοναχικότητα είναι ο χώρος όπου γεννιούνται τα ερωτήματα, αλλά η συνάντηση με τους άλλους είναι ο χώρος όπου αυτά τα ερωτήματα δοκιμάζονται. Όποιος κλείνεται σε έναν κόσμο φτιαγμένο μόνο από τις δικές του σκέψεις κινδυνεύει να συγχέει τις πεποιθήσεις του με την Αλήθεια. Αντίθετα, η συναναστροφή με ανθρώπους διαφορετικών εμπειριών, αντιλήψεων και βιωμάτων, λειτουργεί ως αντίβαρο στην πνευματική αυτάρκεια και διευρύνει τους ορίζοντες της σκέψης. Η αναζήτηση του Εαυτού απαιτεί σιωπή, αλλά η ωρίμανση του εαυτού απαιτεί διάλογο. Η αυτογνωσία δεν είναι μόνο να κοιτάζεις μέσα σου, είναι και να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου μέσα από τη σχέση σου με τους άλλους στην καθημερινότητα!

Στα άρθρα μου δεν θα βρεις έτοιμες λύσεις ή συνταγές επιτυχίας. Σου προσφέρω αφορμές για σκέψη, μικρές προκλήσεις για να δοκιμάσεις και χώρο να παρατηρήσεις, να κρατήσεις σημειώσεις και να κρίνεις με τα δικά σου μάτια. 

Η γνώση γεννιέται μέσα στη δράση και στην προσωπική εμπειρία. 

Σκέψου, πειραματίσου, παρατήρησε και εμπιστεύσου την κρίση σου.

Γνῶθι σαυτόν!

Enigma Terra©