Η Ιερή Αγελάδα της "Ποιότητας": Όταν το Διάβασμα Γίνεται το πιο Επικίνδυνο Υπνωτικό

Σκέψου την εξής εικόνα. Ένας άνθρωπος κάθεται στον καναπέ του για τέσσερις ώρες και κοιτάζει μια οθόνη, καταβροχθίζοντας το ένα επεισόδιο μιας reality σειράς μετά το άλλο. Αν τον δεις και αν δεν ταυτιστείς μαζί του, η πρώτη σου σκέψη σχεδόν αυτόματα θα είναι, "Τι κρίμα, να χάνει την ζωή του και να ναρκώνει έτσι το μυαλό του".

Τώρα άλλαξε την εικόνα. Στον ίδιο καναπέ, κάθεται ένας άλλος άνθρωπος για τέσσερις ώρες και κοιτάζει προσηλωμένος μερικά τυπωμένα φύλλα χαρτιού. Διαβάζει ένα φτηνό, προβλέψιμο αισθηματικό μυθιστόρημα ή ένα generic θρίλερ, από αυτά που ξεχνάς τον τίτλο τους πριν καν τα επιστρέψεις στο ράφι. Η κοινωνική μας αντίδραση; "Τι ωραία εικόνα, ένας άνθρωπος του πνεύματος, διαβάζει βιβλίο". Τι μας συμβαίνει; Έχουμε θεοποιήσει το μέσο και έχουμε ξεχάσει την ουσία της ίδιας της πράξης.

Στον χώρο της αυτογνωσίας και της αναζήτησης, έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε  το διάβασμα ως πράξη ιερή και να φοράμε την επιλογή αυτή ως  παράσημο πνευματικής ανωτερότητας. Όμως, αν θέλουμε έστω και στοιχειωδώς να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας, η νάρκωση είναι νάρκωση, είτε έρχεται μέσα από τα pixels μιας οθόνης, είτε μέσα από το μελάνι ενός χαρτιού. Όταν διαβάζεις απλώς για να καταπιείς αμάσητες τις ώρες της ημέρας, για να μην σκέφτεσαι το κενό στην δουλειά σου, την ραγισμένη σου σχέση ή το άγχος που σου σφίγγει το στομάχι, τότε το βιβλίο δεν είναι πύλη για την αφύπνιση, είναι απλώς ένα κοινωνικά αποδεκτό υπνωτικό χάπι και μάλιστα με ωραία γεύση.

Θέλω να σε ρωτήσω εσένα που διαβάζεις, "Γιατί διαβάζεις; Διαβάζεις για να γνωρίσεις τον κόσμο και τον εαυτό σου, ή διαβάζεις για να τους αποφύγεις;"

Αν μπούμε λίγο πιο βαθιά στην ψυχολογία και την φιλοσοφία αυτής της επιλογής, της ανάγνωσης βιβλίων δηλαδή και για να έχει νόημα η ανάλυσή, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν υπάρχει κανένα λάθος στην χαλάρωση, δεν είναι "αμαρτία". Υπάρχει όμως τεράστιος κίνδυνος στην αυταπάτη.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στο "διαβάζω" και το "μελετάω"

Για να καταλάβουμε πού χάνεται το παιχνίδι της αυτογνωσίας σε σχέση με την μελέτη βιβλίων και εγχειρδίων, πρέπει να διαχωρίσουμε δύο έννοιες που συχνά τις τσουβαλιάζουμε, στο να διαβάζεις ένα βιβλίο και στο να το μελετάς.

Όταν διαβάζεις για να περάσει απλά η ώρα, είσαι ένας παθητικός θεατής αυτών που διαβάζεις. Καταναλώνεις λέξεις, ακολουθείς την πλοκή, αφήνεις τον συγγραφέα να σε πάει μια βόλτα. Είναι μια διαδικασία γραμμική, εύκολη, που απαιτεί από εσένα μόνο να κρατάς τα μάτια σου ανοιχτά.

Όταν όμως μελετάς ένα βιβλίο, γίνεσαι συνδημιουργός της πραγματικότητας. Η μελέτη δεν αφορά μόνο στα δοκίμια ή στην Φιλοσοφία. Μπορείς να μελετήσεις ακόμα και ένα σπουδαίο λογοτεχνικό έργο. Η μελέτη είναι ένας διάλογος με τον καθρέφτη σου. Είναι μια πράξη ενεργητικής παρουσίας. Μελετώ σημαίνει σταματάω στη μέση της σελίδας επειδή μια φράση μού γρατζούνισε την ψυχή. Σημαίνει υπογραμμίζω, κρατάω σημειώσεις, διαφωνώ με τον συγγραφέα, αναρωτιέμαι, "Γιατί με ενόχλησε αυτό που έκανε ο ήρωας; Μήπως επειδή μου θυμίζει εμένα ή κάποιον που γνωρίζω;". 

Θα σου θυμίσω τι είπε ο Kafka, ο οποίος πίστευε ότι δεν έχει νόημα να διαβάζουμε βιβλία που απλώς μας διασκεδάζουν ή μας κάνουν να νιώθουμε βολικά. Το ακριβές απόσπασμα, είναι από ένα γράμμα που έγραψε στον φίλο του Oskar Pollak το 1904. 

"Νομίζω ότι πρέπει να διαβάζουμε μόνο βιβλία που μας δαγκώνουν και μας κεντρίζουν. Αν το βιβλίο που διαβάζουμε δεν μας ξυπνάει σαν μια γροθιά στο κρανίο, τότε γιατί το διαβάζουμε; [...] Χρειαζόμαστε βιβλία που μας επηρεάζουν σαν μια καταστροφή, που μας θλίβουν βαθιά, όπως ο θάνατος κάποιου που αγαπούσαμε περισσότερο από τον εαυτό μας, σαν να έχουμε εξοριστεί σε δάση μακριά από όλους τους ανθρώπους, σαν μια αυτοκτονία. Ένα βιβλίο πρέπει να είναι το τσεκούρι για την παγωμένη θάλασσα μέσα μας."

Με απλά λόγια, για τον Kafka, η λογοτεχνία πρέπει να μας συγκλονίζει, να μας αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο και να ξεβολεύει τη συνείδησή μας.

Η ανάγκη της αποσυμπίεσης ως άλλοθι της νάρκωσης

Επειδή είμαστε άνθρωποι όμως και όχι μηχανές, δεν μπορούμε και δεν πρέπει να είμαστε 24 ώρες το 24ωρο σε κατάσταση βαθιάς υπαρξιακής αναζήτησης. Το μυαλό κουράζεται, η Ψυχή βαραίνει από την καθημερινότητα και μάλλον μπαίνουμε σε άλλα μονοπάτια, όχι και τόσο υγιή. Έχουμε επομένως ανάγκη την αποσυμπίεση. Έχουμε ανάγκη και την εύκολη ιστορία, το απλό αστυνομικό, την φτηνή περιπέτεια που θα μας κάνει να γελάσουμε ή ακόμα και το scrolling για να ξεχαστούμε για λίγη ώρα. Που είναι τότε το πρόβλημα με την φτηνή διασκέδαση; Στην έλλειψη ειλικρίνειας απέναντι στον εαυτό μας, εκεί είναι.

Όταν πίνεις ένα ποτήρι αλκοόλ για να χαλαρώσεις το βράδυ της Παρασκευής, ξέρεις τι κάνεις, πίνεις για να χαλαρώσεις. Δεν ισχυρίζεσαι ότι κάνεις αποτοξίνωση ήπατος. Με το βιβλίο όμως, κάνουμε αυτό ακριβώς το νοητικό άλμα. Καταβροχθίζουμε σελίδες πνευματικής "ζάχαρης" και επειδή το εξώφυλλο γράφει μυθιστόρημα, πείθουμε τον εαυτό μας ότι είμαστε άνθρωποι του πνεύματος και μάλιστα πολύ καλλιεργημένοι. Πιστεύουμε ότι εκείνη την ώρα δουλεύουμε με τον εαυτό μας. 

Η αληθινή αφύπνιση ξεκινά την στιγμή που αποκτάς πλήρη επίγνωση των επιλογών σου. Δεν πειράζει να επιλέξεις την φτηνή απόδραση, αρκεί, την ώρα που ανοίγεις εκείνο το βιβλίο με την προβλέψιμη ιστορία, να έχεις το θάρρος να το παραδεχτείς στον εαυτό σου και ίσως να του πεις, "Τώρα δεν βελτιώνομαι, τώρα απλώς ναρκώνομαι για να αντέξω τη μέρα μου/ την φάση που περνάω κ.τ.λ". Αυτή η μικρή δόση ειλικρίνειας είναι που ίσως σε κρατήσει ξύπνιο, ακόμα και την ώρα που συνειδητά επιλέγεις να κοιμηθείς. Αν παρόλα αυτά αναρωτιέσαι για πόσο μπορεί ένας άνθρωπος να ζει έτσι, στην πραγματικότητα, αυτή η πνευματική νάρκωση δεν έχει προκαθορισμένο χρονικό όριο. Ένας άνθρωπος επιτρέπεται και μπορεί να παραμείνει σε λήθαργο για όσο αντέχει να ζει με έτοιμες, βολικές αλήθειες, αποφεύγοντας το βάρος της κριτικής σκέψης.

Η αφύπνιση, ωστόσο, έρχεται αναπόφευκτα την στιγμή που το σαράκι της αμφιβολίας εισβάλλει στο μυαλό. Είτε μέσα από μια επικίνδυνη φράση που γκρεμίζει τις βεβαιότητες, είτε μέσα από ένα προσωπικό ή κοινωνικό σοκ που διαλύει κάθε ψευδαίσθηση. Ο άνθρωπος ξυπνά όταν η ανάγκη για πραγματικό νόημα ξεπεράσει τον φόβο του αγνώστου. Μόλις αυτή η εσωτερική σπίθα ανάψει, ο πνευματικός ύπνος τελειώνει οριστικά και η συνείδηση δεν μπορεί πλέον να επιστρέψει στο σκοτάδι.

Όταν οι σελίδες γίνονται η φυλακή σου

Έχεις ακούσει για, ας το πούμε, "το σύνδρομο του αιώνιου μαθητή"; Είναι η παγίδα στην οποία πέφτουν σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που ξεκινούν το ταξίδι της  εσωτερικής αναζήτησης. Είναι η βαθιά, υποσυνείδητη πεποίθηση ότι αν διαβάσεις ένα ακόμα βιβλίο, αν καταλάβεις μία ακόμα θεωρία, αν ζήσεις μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου μία ακόμα φωτισμένη ιστορία, τότε και μόνο τότε, θα είσαι έτοιμος να ζήσεις την δική σου ζωή.

Το μυαλό λατρεύει να νιώθει ότι κινείται, ενώ στην πραγματικότητα παραμένει ακίνητο. Όταν διαβάζεις για έναν ήρωα που παίρνει το ρίσκο να αλλάξει τη ζωή του, που αντιμετωπίζει τους φόβους του και μεταμορφώνεται, ο εγκέφαλός σου εκκρίνει ντοπαμίνη. Νιώθεις μια παράξενη έξαψη, μια ικανοποίηση, σαν να πέτυχες εσύ κάτι σπουδαίο. Όμως, αυτή η ικανοποίηση δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από δανεική. Είναι ένα συναισθηματικό παράσιτο. Βγαίνεις από την ιστορία, κλείνεις το βιβλίο και η ζωή σου είναι ακριβώς η ίδια. Η δουλειά σου σε πνίγει ακόμα, οι σχέσεις σου είναι ακόμα ρηχές, οι φόβοι σου σε περιμένουν στο σκοτάδι. Αλλά εσύ νιώθεις προς στιγμήν, "γεμάτος". Γιατί; Επειδή το βιβλίο λειτούργησε ως υποκατάστατο της δράσης. Μια δράση που περιμένει εσένα και κανένα άλλον. Πρέπει εσύ να γίνεις ο ήρωας της δικής σου ιστορίας.

Η γνώση που δεν γίνεται πράξη, σαπίζει. Στην φιλοσοφία της αφύπνισης, η συσσώρευση πληροφορίας χωρίς εφαρμογή δεν είναι Σοφία, είναι πνευματική παχυσαρκία. Καταναλώνουμε σελίδες με τον ίδιο τρόπο που κάποιος καταναλώνει fast food, γρήγορα, λαίμαργα, για να χορτάσουμε ένα εσωτερικό κενό που δεν κλείνει με τα σωστά πράγματα και νομίζουμε πως θα το γεμίσουν οι λέξεις. Όταν το πολύ διάβασμα μετατρέπεται σε άλλοθι για να αναβάλεις τις αποφάσεις σου, τότε η λογοτεχνία και τα βιβλία αυτοβελτίωσης παύουν να είναι εργαλεία ελευθερίας. Γίνονται το χρυσό κλουβί σου. Είναι πολύ πιο εύκολο να διαβάζεις για τον πόνο και την λύτρωση σε ένα αποστειρωμένο δωμάτιο, παρά να βγεις έξω, να τσαλακωθείς, να πληγωθείς και να ζήσεις μια δικιά σου ιστορία.

Η φτηνή απόδραση από την πραγματικότητα μας κάνει κακό ακριβώς επειδή μας κλέβει το ίδιο μας το παρόν, προσφέροντάς μας μια ψεύτικη, ανώδυνη εκδοχή ζωής. Μας μαθαίνει να αγαπάμε την ιδέα της ζωής, ενώ την ίδια στιγμή τρέμουμε την ίδια τη ζωή. Αν η ανάγνωσή σου δεν σε οδηγεί στο να κλείσεις το βιβλίο και να κάνεις μια δύσκολη συζήτηση, να αλλάξεις μια καταστροφική συνήθεια ή να κοιτάξεις κατάματα τη μοναξιά σου, τότε απλώς αλλάζεις πλευρό στο κρεβάτι της πνευματικής σου νάρκης.

Χιλιάδες λέξεις, μηδέν νόημα

Η εποχή της απόλυτης εκδοτικής ελευθερίας είναι εδώ και αυτό εκ πρώτης όψεως μοιάζει με ευλογία. Σήμερα, ο καθένας μπορεί να γράψει ένα βιβλίο, να το τυπώσει και να το δει στο ράφι ενός βιβλιοπωλείου ή στην οθόνη ενός e-reader. Χιλιάδες νέοι συγγραφείς εμφανίζονται κάθε χρόνο, με την γραπτή υπόσχεση για έρωτες, μυστήρια, αστραπιαία αυτοβελτίωση και εύκολες λύσεις σε σοβαρά προβλήματα. Σκέψου όμως, τους χρειαζόμαστε πραγματικά όλους αυτούς, χρειαζόμαστε όλα αυτά τα βιβλία; Η απάντηση είναι σκληρή, Όχι, δεν χρειαζόμαστε περισσότερα βιβλία, χρειαζόμαστε σίγουρα καλύτερα βιβλία. Όταν η αγορά πλημμυρίζει από περιεχόμενο που γράφεται βιαστικά, με μοναδικό σκοπό να ικανοποιήσει μόνο χαμηλά ένστικτα, τότε η λογοτεχνία υποβιβάζεται. Γίνεται ένα ακόμα καταναλωτικό προϊόν μαζικής παραγωγής, σαν τα fast-fashion ρούχα. Είναι αναλώσιμο. Το καταναλώνεις, το φοράς για μια σεζόν, ή για ένα Σαββατοκύριακο και μετά το πετάς χωρίς να έχει αφήσει τίποτα πάνω σου.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι οι ίδιοι οι συγγραφείς καθώς έχουν δικαίωμα να υπάρχουν. Είναι ο τρόπος που διαβάζουμε εμείς. Έχουμε χάσει το φίλτρο μας. Διαβάζουμε ό,τι βρεθεί μπροστά μας, ό,τι είναι "trending" στο TikTok και στο Instagram, ό,τι έχει ένα όμορφο, αισθητικό εξώφυλλο, ότι είναι εύκολα προωθούμενο. Αρνούμαστε όλα τα αντίθετα. Καταπίνουμε έτσι σελίδες χωρίς ίχνος κριτικής σκέψης. Αν ένα βιβλίο είναι εύπεπτο, αν επιβεβαιώνει αυτά που ήδη πιστεύουμε για τον κόσμο, αν δεν μας ζητάει να κουράσουμε το μυαλό μας, το θεωρούμε "καλό" βιβλίο. Όμως η κριτική σκέψη απαιτεί αντίσταση. Σημαίνει να αναρωτιέσαι, "Αυτός ο συγγραφέας έχει όντως κάτι να πει, ή απλώς ανακυκλώνει κοινοτοπίες; Αυτό το βιβλίο διευρύνει τη συνείδησή μου ή απλώς με ναρκώνει με εύκολα συναισθήματα;".

Όταν διαβάζεις χωρίς σκέψη, γίνεσαι ένας παθητικός κάδος απορριμμάτων ξένων σκέψεων. Επιτρέπεις σε μέτριες ιδέες και ρηχά συναισθήματα να αποικίσουν το μυαλό σου, απλώς και μόνο για να γεμίσεις την πιθανή σιωπή σου. Στην πορεία προς την αφύπνιση, η ποιότητα της τροφής που δίνεις στο μυαλό σου είναι εξίσου σημαντική με την τροφή που δίνεις στο σώμα σου. Αν τρέφεσαι μόνο με πνευματικά σκουπίδια, πώς περιμένεις να γεννήσεις βαθιές, δικές σου αληθινές ιδέες και να φτάσεις στις δικές σου αλήθειες;

Από το πνευματικό "σκουπίδι" στο βιβλίο-καταλύτη

Για να ξεφύγουμε από την παγίδα της μαζικής κατανάλωσης, πρέπει να μάθουμε να επιλέγουμε συνειδητά τι επιτρέπουμε να εισβάλλει στο μυαλό μας. Ας χαρτογραφήσουμε, λοιπόν, τις τρεις κατηγορίες των βιβλίων που συναντάμε:

📕Η πνευματική κονσέρβα

Εδώ το κριτήριο δεν είναι η τιμή στο ταμπελάκι, αλλά η πνευματική φτώχεια του ίδιου του έργου. Το κακό βιβλίο είναι ένα προϊόν μαζικής παραγωγής, κατασκευασμένο σε ένα βιομηχανικό εργοστάσιο λέξεων. Δεν γεννήθηκε από την εσωτερική ανάγκη του συγγραφέα να καταθέσει μια αλήθεια, αλλά από την ανάγκη του να γεμίσει το ταμείο του, να προβληθεί και γιατί όχι, να βρει κοινό να τον ακολουθεί.

Πώς το αναγνωρίζεις: Είναι γεμάτο με συναισθηματικά shortcuts, εύκολα δάκρυα, φτηνή οργή και προβλέψιμους έρωτες. Οι χαρακτήρες του είναι χάρτινοι και μονοδιάστατοι, χωρισμένοι αδέξια σε απόλυτα καλούς και απόλυτα κακούς.

Η ζημιά: Αυτό το βιβλίο δεν σου ζητάει να σκεφτείς, απαιτεί ακριβώς το ανάποδο, να σταματήσεις να σκέφτεσαι. Είναι το πνευματικό αντίστοιχο του να κοιτάζεις έναν άδειο τοίχο. Σου αφήνει μια ψευδαίσθηση κορεσμού, χωρίς να σου προσφέρει την παραμικρή ουσιαστική θρέψη.

📗Η ευχάριστη συντροφιά

Το καλό βιβλίο διαθέτει άρτια τεχνική, στρωτή ροή και μια ενδιαφέρουσα πλοκή. Σε κρατάει σε αγωνία, σου χαρίζει ένα αυθόρμητο χαμόγελο, σε κάνει να περνάς όμορφα. Είναι, με λίγα λόγια, ένας πολιτισμένος τρόπος για να επενδύσεις τον χρόνο από το απόγευμά σου.

Πώς το αναγνωρίζεις: Σε ταξιδεύει σε κόσμους μακρινούς ή σου εξάπτει την φαντασία. Όταν πια το κλείνεις, η σκέψη σου είναι θετική, "Ήταν μια πολύ ωραία ιστορία".

Το όριο: Το καλό βιβλίο σε ψυχαγωγεί με την κυριολεκτική έννοια του όρου, άγει την ψυχή, την στρέφει κάπου αλλού. Ωστόσο, παραμένει μια εξωτερική εμπειρία. Παρακολουθείς την ζωή κάποιου άλλου, συγκινείσαι για λογαριασμό του, αλλά η δική σου πραγματικότητα μένει ανέγγιχτη. Είναι ένας όμορφος περίπατος που, τελικά, σε επιστρέφει ακριβώς στο σημείο από όπου ξεκίνησες.

📙Ο πνευματικός σεισμός

Το καλύτερο βιβλίο δεν γράφτηκε για να σε διασκεδάσει, αλλά για να σε μεταμορφώσει. Είναι εκείνο το έργο που δεν το διαβάζεις απλώς, αλλά νιώθεις ότι σε διαβάζει εκείνο. Λειτουργεί σαν ένας αμείλικτος καθρέφτης που αρνείται να σου κρύψει τις ρυτίδες και τις σκιές της ψυχής σου.

Πώς το αναγνωρίζεις: Σε ξεβολεύει. Σε φέρνει σε αμηχανία γιατί κλονίζει τα θεμέλια των βεβαιοτήτων σου. Είναι το βιβλίο που σε αναγκάζει να σταματήσεις την ανάγνωση για να πάρεις μια βαθιά ανάσα, επειδή μια και μόνο παράγραφος αποτύπωσε με χειρουργική ακρίβεια έναν φόβο σου που δεν είχες τολμήσει ποτέ να ονομάσεις.

Η ουσία: Αυτό το κείμενο δεν είναι ένα ακόμη καταφύγιο, αλλά το εφαλτήριο για να επιστρέψεις στην πραγματικότητα με καθαρό βλέμμα. Όταν κλείνεις το οπισθόφυλλό του, ο άνθρωπος που κρατάει το βιβλίο στα χέρια του δεν είναι πλέον ο ίδιος με εκείνον που το άνοιξε. Έχει αποκτήσει ένα ανεξίτηλο σημάδι στη συνείδησή του και μια εντελώς νέα οπτική γωνία για την ίδια του την ύπαρξη.

Γιατί το βιβλίο θα είναι πάντα ανώτερο από την οθόνη

Αφού, λοιπόν, γκρεμίσαμε την αυταπάτη της "πνευματικής ανωτερότητας", ας είμαστε δίκαιοι, υπάρχει ένας λόγος που το βιβλίο κρατά τα σκήπτρα της ψυχής μας, ένας λόγος που καμία οθόνη δεν θα καταφέρει ποτέ να κλέψει. Η διαδικασία της ανάγνωσης κρύβει μέσα της μια ρομαντική, σχεδόν ιερή ποιότητα που η τηλεόραση αδυνατεί να αναπαράγει.

Η τηλεόραση σε κατακλύζει. Σε καθίζει στον καναπέ και σου επιβάλλει τα πάντα, το πρόσωπο του ήρωα, τον τόνο της φωνής του, τα χρώματα του δωματίου, τον ρυθμό του χρόνου. Δεν σου αφήνει χώρο να αναπνεύσεις. Είσαι ο παθητικός δέκτης ενός έτοιμου κόσμου όσο η οθόνη σε ταΐζει με εικόνες.

Το βιβλίο, όμως, είναι συνδημιουργία. Είναι η πιο μοναχική και ταυτόχρονα η πιο συντροφική πράξη στον κόσμο. Όταν ανοίγεις ένα βιβλίο, ο συγγραφέας σου δίνει μόνο τα υλικά, μαύρα σύμβολα πάνω σε λευκό χαρτί. Όλη η υπόλοιπη μαγεία συμβαίνει μέσα στο δικό σου κεφάλι. Εσύ δανείζεις στους ήρωες τα πρόσωπα των ανθρώπων που αγάπησες ή φοβήθηκες. Εσύ χτίζεις τα σπίτια τους με τα υλικά των δικών σου αναμνήσεων. Εσύ ρυθμίζεις τον χρόνο, σταματάς για να σκεφτείς, γυρίζεις πίσω, παίρνεις μια βαθιά ανάσα και ξαναπροχωράς. Εσύ ορίζεις το πως θα χτίσεις το οικοδόμημα. Η τηλεόραση γεμίζει τα μάτια σου, αλλά το βιβλίο εκπαιδεύει τον Νού σου.

Και είναι και αυτή η αξεπέραστη γοητεία στην τελετουργία του, η μυρωδιά του χαρτιού, το βάρος του στα χέρια σου, ο ήχος της σελίδας που γυρίζει μέσα στην σιωπή της νύχτας. Το βιβλίο απαιτεί να επιβραδύνεις. Σε μια εποχή που όλα τρέχουν με την ταχύτητα ενός σύντομου βίντεο, το να κάθεσαι ακίνητος με ένα βιβλίο είναι μια πράξη επανάστασης. Είναι μια δήλωση ότι ο χρόνος σου, σου ανήκει. Ακόμα και όταν επιλέγεις ένα εύκολο βιβλίο για να δραπετεύσεις, η ίδια η διαδικασία σε αναγκάζει να μείνεις μόνος με τις σκέψεις σου, μακριά από τους θορύβους και τις ειδοποιήσεις του κινητού. Είναι μια επιστροφή στην εσωτερικότητα. Σε καλεί να ανάψεις το δικό σου φως για να δεις τον κόσμο του και αυτό, από μόνο του, είναι το πρώτο βήμα για κάθε αληθινή αφύπνιση.

Το κλείσιμο του βιβλίου και το άνοιγμα των ματιών

Κάθε φορά που γυρίζεις την τελευταία σελίδα ενός βιβλίου και το αφήνεις πάνω στο κομοδίνο, ανοίγεται ένας νέος δρόμος για εσένα. Εκείνη ακριβώς η στιγμή της σιωπής, λίγο πριν σβήσεις το φως, είναι μια στιγμή αλήθειας. Και αν αναρωτιέσαι αν αυτό που διάβασες, ήταν καλό και χρήσιμο, θα σου πω ότι το κριτήριο δεν είναι το πόσο ευχάριστα πέρασες την ώρα σου μαζί του αλλά το αν ο άνθρωπος που το άνοιξε, εσύ δηλαδή, είναι ο ίδιος με αυτόν που το έκλεισε. Αν σηκώνεσαι ο ίδιος ακριβώς άνθρωπος, απλώς λίγο πιο ναρκωμένος, λίγο πιο ήσυχος επειδή κατάφερες να ξεχαστείς από τη δική σου πραγματικότητα για μερικές ώρες, τότε το βιβλίο λειτούργησε ως αναισθητικό. Αν, όμως, σηκώνεσαι πιο ώριμος, πιο υποψιασμένος και ναι, πιο προβληματισμένος, τότε έχεις βιώσει μια μικρή πνευματική μεταμόρφωση. Τότε το βιβλίο ήταν καλό.

Η αληθινή λογοτεχνία και η ουσιαστική μελέτη δεν έρχονται για να μας νανουρίσουν. Έρχονται για να μας ταρακουνήσουν. Έρχονται για να μας γεμίσουν με ερωτήσεις που δεν είχαμε το θάρρος να κάνουμε, να μας δείξουν τις ρωγμές μας και να μας αναγκάσουν να κοιτάξουμε την ζωή μας με άλλη καθαρότητα. Δεν πειράζει να αναζητάς την χαλάρωση κάπου κάπου. Μην επιτρέπεις όμως στον εαυτό σου την αυταπάτη ότι αλλάζεις, απλώς και μόνο επειδή καταναλώνεις μελάνι.

Αν θέλουμε, λοιπόν, να αλλάξουμε τον τρόπο που διαβάζουμε, πρέπει πρώτα να αλλάξουμε τον τρόπο που επιλέγουμε. Ας βγούμε για λίγο από την αποχαύνωση του αλγορίθμου, από τα εύκολα "trends" των social media και τα έτοιμα πακέτα της μαζικής προώθησης. Ας επιστρέψουμε στα βιβλιοπωλεία. Ας πάρουμε τον χρόνο μας εκεί.  Ας χαθούμε ανάμεσα στους διαδρόμους, ας αγγίξουμε τα εξώφυλλα, ας μυρίσουμε το χαρτί.

Δοκίμασε αυτό, πάρε ένα βιβλίο στα χέρια σου, κάτσε σε μια γωνιά και διάβασε δύο-τρεις τυχαίες σελίδες από το μέση του έργου. Κοίταξέ το προσεκτικά, με καθαρή και κριτική ματιά. Αναρωτήσου, "Αυτός ο νέος συγγραφέας έχει όντως κάτι να μου πει; Υπάρχει εδώ μέσα μια αληθινή φωνή, μια κάποια αυθεντικότητα, ή απλώς ανακυκλώνεται μια εμπορική συνταγή;". Μάθε να εμπιστεύεσαι το ένστικτό σου και όχι την διαφήμιση. Όταν τελικά ανακαλύψεις εκείνο το "καλύτερο" βιβλίο, εκείνο το σπάνιο έργο που νιώθεις ότι γράφτηκε για να φωτίσει το δικό σου σκοτάδ, μην το κρατήσεις μόνο για τον εαυτό σου. Αγόρασέ το. Στήριξε τον συγγραφέα που ρίσκαρε να καταθέσει την Ψυχή του και τον εκδότη που πίστεψε σε αυτόν. Μετά, σύστησέ το. Δώσε σωστές πληροφορίες σε έναν φίλο, σε έναν άνθρωπο που ξέρεις ότι ψάχνεται, που έχει ανάγκη να ακούσει αυτή την αλήθεια. Μπορείς ακόμα και να το χαρίσεις. Το να χαρίζεις ένα ποιοτικό βιβλίο δεν είναι μια απλή χειρονομία ευγενείας, είναι μια πράξη πνευματικής συνωμοσίας. Είναι σαν να λες στον άλλον, "Σε βλέπω, σε υπολογίζω και θέλω να δεις αυτό που είδα και εγώ".

Γι' αυτό, κάντε δώρα βιβλία. Αλλά όχι μηχανικά. Μην αγοράζετε απλώς κάτι για να βγει η υποχρέωση. Χαρίστε το βιβλίο που σας άλλαξε, το βιβλίο που σας πλήγωσε και σας γιάτρεψε, αυτό που σας έκανε να δείτε τον κόσμο αλλιώς. Όταν δωρίζεις ένα τέτοιο βιβλίο, δεν χαρίζεις απλώς τυπωμένο χαρτί,  χαρίζεις ένα κομμάτι του εαυτού σου και μια ευκαιρία για αφύπνιση.

Ο κόσμος μας στο σημείο που βρίσκεται σήμερα, δεν χρειάζεται και άλλους ανθρώπους που διαβάζουν απλά για να ξεχαστούν. Χρειάζεται ανθρώπους που διαβάζουν από επιλογή για να θυμηθούν ποιοι πραγματικά είναι και μετά να βγουν εκεί έξω και να ζήσουν μια ζωή με θάρρος! Να ζήσουν αυθεντικά!

Στα άρθρα μου δεν θα βρεις έτοιμες λύσεις ή συνταγές επιτυχίας. Σου προσφέρω αφορμές για σκέψη, μικρές προκλήσεις για να δοκιμάσεις και χώρο να παρατηρήσεις, να κρατήσεις σημειώσεις και να κρίνεις με τα δικά σου μάτια. 

Η γνώση γεννιέται μέσα στη δράση και στην προσωπική εμπειρία. 

Σκέψου, πειραματίσου, παρατήρησε και εμπιστεύσου την κρίση σου.

Γνῶθι σαυτόν!

Enigma Terra©