Η Ψευδαίσθηση της Στολής: Όταν η Εξουσία Φοράει το Κοστούμι μιας Αδούλευτης Σκιάς
Έχουμε εκπαιδευτεί ως κοινωνία να υποκλινόμαστε στους τίτλους. Μας έμαθαν να δείχνουμε αυτόματο σεβασμό σε ένα ράσο, σε μια δικαστική τήβεννο, σε μια αστυνομική στολή, σε ένα ιατρικό πτυχίο ή στο κοστούμι ενός πολιτικού. Υποσυνείδητα, το μυαλό μας κάνει μια αυθαίρετη και επικίνδυνη σύνδεση, θεωρούμε ότι ο άνθρωπος που φέρει τον τίτλο, κατέχει αυτόματα και την ανάλογη ηθική, πνευματική ή ψυχολογική ωριμότητα για να τον υπηρετεί.
Η πραγματικότητα όμως της ζωής μας προσγειώνει απότομα. Ένας τίτλος δεν
είναι τίποτα περισσότερο από μια κοινωνική σύμβαση. Αν κάτω από την στολή
κρύβεται ένας άνθρωπος που δεν έχει τολμήσει ποτέ να κοιτάξει το εσωτερικό του
σκοτάδι, ο τίτλος δεν τον εξευγενίζει, αντίθετα, γίνεται ο μεγεθυντικός φακός
των απωθημένων του τραυμάτων.
Αν δεν έχεις δουλέψει με τον εαυτό σου, η εξουσία δεν σε κάνει προστάτη από κανέναν κίνδυνο, σε κάνει τον ίδιο τον κίνδυνο.
Στην ψυχολογία του Carl Jung, η "Persona" είναι η μάσκα που
φοράμε για να βγούμε στην κοινωνία, το επάγγελμά μας, ο ρόλος μας, η εικόνα του καλού παιδιού ή του πετυχημένου. Όσο πιο λαμπερή και άκαμπτη είναι αυτή η
μάσκα, τόσο πιο σκοτεινή και ανεξέλεγκτη γίνεται η Σκιά που κρύβεται από
πίσω.
Όταν ένας άνθρωπος επιλέγει ένα επάγγελμα εξουσίας ή πνευματικής καθοδήγησης, χωρίς να έχει κάνει εργασία με τον Εαυτό του, συμβαίνει ένας ακραίος εσωτερικός διχασμός. Επειδή ο ρόλος του απαιτεί να δείχνει αλάνθαστος, δίκαιος, δυνατός ή άγιος, αναγκάζεται να θάψει ακόμα πιο βαθιά τις δικές του αδυναμίες, τις ορμές, τον θυμό και την ανασφάλειά του. Το αποτέλεσμα; Η Σκιά του δεν εξαφανίζεται. Αντιθέτως, βρίσκει διέξοδο μέσα από το ίδιο του το επάγγελμα. Ο δικαστής ή ο εισαγγελέας που δεν έχει συγχωρήσει τα δικά του λάθη, μετατρέπει την έδρα σε ένα πεδίο ασυνείδητης εκδίκησης απέναντι στην κοινωνία, κρίνοντας τους άλλους με μια σκληρότητα που στην πραγματικότητα απευθύνεται στον δικό του εαυτό. Ο αστυνομικός που μεγάλωσε νιώθοντας ανήμπορος ή κακοποιημένος, χρησιμοποιεί το όπλο και το σήμα όχι για να επιβάλει την τάξη, αλλά για να εξαναγκάσει τους άλλους να τον φοβηθούν, θεραπεύοντας προσωρινά το δικό του βαθύ έλλειμμα αξίας. Ο ιερέας ή ο πνευματικός δάσκαλος που δεν έχει αναμετρηθεί με τις δικές του γήινες επιθυμίες, την οπισθοδρόμηση ή τον φόβο του θανάτου, μεταμορφώνεται σε έναν δογματικό τιμωρό. Χρησιμοποιεί τον Θεό ως μπαμπούλα για να ελέγξει τις συνειδήσεις των πιστών, κρατώντας τους σε μια κατάσταση ενοχής, επειδή ο ίδιος δεν μπορεί να διαχειριστεί τις δικές του ενοχές. Ο προπονητής ή ο αθλητικός παιδαγωγός, που δεν έχει διαχειριστεί τις δικές του προσωπικές αποτυχίες και το ανεκπλήρωτο Εγώ του, μετατρέπει τον αγωνιστικό χώρο σε μια αρένα προσωπικής δικαίωσης και όταν έρχεται η ήττα, η Σκιά του ξεσπά πάνω στους αθλητές με ψυχολογική βία, μειώσεις και ταπεινώσεις, τιμωρώντας τους στην πραγματικότητα για τις δικές του βαθύτερες ανασφάλειες και τον δικό του τρόμο απέναντι στην αποτυχία.
Η ιστορία της στολής δεν ξεκίνησε
από την ανάγκη για πρακτικό ντύσιμο, αλλά ως το απόλυτο ψυχολογικό εργαλείο
επιβολής, διαχωρισμού και υποταγής της ατομικότητας. Στις πρώτες μεγάλες
αυτοκρατορίες της αρχαιότητας, από την Αίγυπτο και την Μεσοποταμία μέχρι τους
Πέρσες, τους Ασσυρίους και τους Βαβυλώνιους, το ένδυμα λειτούργησε ως μια
"θεϊκή προέκταση". Ενώ ο απλός λαός φορούσε υποτυπώδη ρούχα, οι βασιλείς, οι
στρατηγοί και οι ιερείς καλύπτονταν με περίτεχνα ενδύματα, πολύτιμους λίθους,
βαριές μάσκες και στολίδια. Ο σκοπός αυτού του ενδύματος του ρόλου, ήταν να
σοκάρει τον θεατή και να σβήσει την θνητή φύση του ηγέτη. Η εντυπωσιακή περιβολή
μεταμόρφωνε τον Φαραώ ή τον Πέρση αυτοκράτορα σε επίγειο θεό, δημιουργώντας
ακαριαία ένα αγεφύρωτο ψυχολογικό χάσμα που δήλωνε σιωπηρά στον απλό πολίτη, "Εγώ είμαι η
γέφυρα με το θείο και την απόλυτη ισχύ, εσύ είσαι το τίποτα". Ωστόσο, σε αυτούς τους πρώτους πολιτισμούς,
για παράδειγμα, στους περίφημους "Αθανάτους" της Περσίας, το ένδυμα παρέμενε κυρίως
μια επίδειξη πλούτου, καταγωγής και πολιτικής προπαγάνδας.
Αυτή η ανάγκη του κράτους να ελέγξει
το πλήθος γιγαντώθηκε κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, όταν η Βιομηχανική Επανάσταση
και η γέννηση των σύγχρονων εθνών ανάγκασαν την στολή να ξεφύγει από τα στενά
όρια του στρατού και της εκκλησίας και να καταλάβει ολόκληρη την κοινωνία.
Δημιουργήθηκαν οι στολές των αστυνομικών, των δικαστών, των σιδηροδρομικών, των
νοσοκόμων, ακόμη και των μαθητών. Το κράτος έπρεπε να οργανώσει το χάος των
πόλεων και η στολή μετατράπηκε στο απόλυτο σήμα εγκυρότητας. Έλεγε στον
πολίτη ποιος έχει το δικαίωμα να τον συλλάβει, ποιος να τον δικάσει και ποιος
να τον εξετάσει. Το ύφασμα έγινε το σύμβολο του ίδιου του νόμου και η κοινωνία
εκπαιδεύτηκε με τα χρόνια να δείχνει αυτόματο δέος στην εικόνα της αυθεντίας,
ξεχνώντας εντελώς να ελέγξει την ψυχική και ηθική ποιότητα του ανθρώπου που
κρυβόταν μέσα της.
Στην πραγματικότητα, η ιστορία της
στολής είναι η ιστορία μιας απάτης του μυαλού, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η
ύπαρξή της στερείται λογικής ή χρησιμότητας στην καθημερινή μας επιβίωση. Σε
καθαρά πρακτικό επίπεδο, η στολή είναι συχνά απαραίτητη, χρηστική και απόλυτα
δικαιολογημένη. Ένας πυροσβέστης χρειάζεται το ειδικό ρούχο για να μην καεί,
ένας χειρουργός την μάσκα και την ρόμπα για λόγους αποστείρωσης, και ένας
διασώστης τα έντονα χρώματα για να εντοπίζεται στο σκοτάδι. Σε αυτές τις
περιπτώσεις, το ένδυμα προστατεύει τη ζωή και διευκολύνει το έργο.
Η ψυχολογική παγίδα ξεκινά την στιγμή που η χρηστικότητα δίνει τη θέση της στην ειδωλολατρία, όταν δηλαδή η στολή σχεδιάζεται για να κλέβει την προσοχή μας από το πρόσωπο και να την εστιάζει αποκλειστικά στον ρόλο. Εκεί γεννιέται η ψευδαίσθηση ότι αυτός που την φοράει κατέχει μια ανώτερη, σχεδόν υπεράνθρωπη ιδιότητα, αποκομμένη από τα ανθρώπινα ελαττώματά του. Όπως ακριβώς ο αρχαίος σαμάνος φορούσε την μάσκα του λύκου, όχι επειδή την χρειαζόταν για να ζεσταθεί, αλλά για να τρομάξει, για να προστατεύσει ή να καθοδηγήσει την φυλή και να επιβληθεί, καθώς απορροφούσε το Πνεύμα και την δύναμη του ζώου, έτσι και ο εσωτερικά αδούλευτος άνθρωπος σήμερα χρησιμοποιεί την στολή του, το ράσο, το σήμα ή το ακριβό κουστούμι, όχι ως εργαλείο δουλειάς, αλλά ως ψυχολογικό δεκανίκι για να κρύψει τις δικές του βαθιές ανασφάλειες και να υποτάξει το περιβάλλον του.
Το πιο επικίνδυνο κομμάτι με αυτούς τους ανθρώπους, είναι ότι το σύστημα τους παρέχει μια μορφή ασυλίας. Όταν η κοινωνία αρνείται να αμφισβητήσει τον θεσμό, ουσιαστικά προστατεύει την νεύρωση του ατόμου. Αν ένας απλός πολίτης συμπεριφερθεί με αλαζονεία, θα εισπράξει απόρριψη. Αν όμως ένας γιατρός, ένας πολιτικός ή ένας δικαστής συμπεριφερθεί με την ίδια αλαζονεία, η κοινωνία συχνά σκύβει το κεφάλι, δικαιολογώντας την συμπεριφορά λόγω της θέσης του. Αυτή η ανοχή θρέφει τον ναρκισσισμό του προβληματικού ανθρώπου, κάνοντάς τον να πιστέψει ότι είναι όντως ανώτερος από τους υπόλοιπους.
Όμως, η πνευματική νομοτέλεια δεν ενδιαφέρεται για το κοινωνικό status. Στο επίπεδο της Συνείδησης, η αμορφωσιά της Ψυχής παραμένει αμορφωσιά, όσα πτυχία ή τίτλους και αν κρεμάσεις στον τοίχο. Ένας άνθρωπος που δεν έχει μάθει να αγαπά, να συμπονά, να αμφιβάλλει για τον εαυτό του και να αναγνωρίζει τα δικά του σκοτάδια, παραμένει πνευματικά πρωτόγονος, ακόμα και αν κάθεται στο πιο ψηλό έδρανο ή λειτουργεί στο πιο ιερό βήμα.
Το σπάσιμο του
ειδώλου
Η θεραπεία αυτού του συλλογικού προβλήματος δεν θα έρθει περιμένοντας από
τους θεσμούς να αλλάξουν. Θα έρθει από την δική μας απομυθοποίηση. Αφύπνιση
σημαίνει να αποκτάς τα μάτια να βλέπεις τον άνθρωπο πίσω από το κουστούμι ή το
ράσο. Σημαίνει να σταματήσεις να παραχωρείς την προσωπική σου δύναμη και την
κρίση σου σε κάποιον απλώς και μόνο επειδή φέρει έναν τίτλο.
Όταν αρχίζεις να βλέπεις ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι, είναι απλώς ένας άλλος άνθρωπος, συχνά τρομοκρατημένος, πληγωμένος και εγκλωβισμένος στις δικές του άμυνες, τότε απελευθερώνεσαι από τον φόβο σου απέναντί τους. Δεν τους μισείς, ούτε τους ισοπεδώνεις, τους βλέπεις στην πραγματική τους διάσταση και καταλαβαίνεις ότι η μόνη αληθινή αυθεντία που αξίζει να εμπιστευτείς, είναι η δική σου εσωτερική πυξίδα και η δική σου αλήθεια, εάν και εφόσον δουλεύεις και εσύ ο ίδιος συστηματικά με τα δικά σου σκοτάδια.
Στο δια ταύτα
Όλα αυτά είναι σημάδια μιας κοινωνίας που κοιμάται. Είναι η απόδειξη ότι ακόμα αντιδρούμε με βάση τον αρχέγονο φόβο και τα ένστικτα της αγέλης. Η αληθινή πνευματική ωριμότητα ξεκινά την στιγμή που το βλέμμα σου μπορεί να διαπεράσει το ρούχο ή τον τίτλο, και να κοιτάξει κατευθείαν στα μάτια τον άνθρωπο. Εκεί, πολύ συχνά, αντί για έναν παντοδύναμο θεσμό, θα δεις μια τρομαγμένη, σχεδόν νεκρή Ψυχή που χρειάζεται την στολή για να νιώσει ότι υπάρχει.
Είπαμε ότι δεν είναι όλοι όσοι φοράνε στολή άνθρωποι που δεν ασχολούνται με την αυτογνωσία τους. Συνήθως όμως είναι πολύ λίγοι αυτοί που το κάνουν. Παρόλα αυτά έχουν διαφορές με τους "συναδέλφους" τους που επιλέγουν να ζουν τον ρόλο τους με φόβο. Δεν πρόκειται για το
πόσο καλά ξέρουν τους κανονισμούς ή το τυπικό κομμάτι της δουλειάς τους, αλλά
για το πού βρίσκεται η πηγή της εσωτερικής τους δύναμης.
Για τον τραυματισμένο άνθρωπο, η στολή είναι η ίδια του η ύπαρξη. Χωρίς αυτήν νιώθει γυμνός, ανήμπορος και ασήμαντος.
Την χρησιμοποιεί σαν ψυχολογική
πανοπλία. Τρέφεται από το δέος, τον φόβο και την υποταγή των άλλων. Η Σκιά του, ο
καταπιεσμένος θυμός, το αίσθημα κατωτερότητας, οι δικές του ορμές, δεν
εξαφανίζεται, αντιθέτως, εκτονώνεται με έναν τρόπο "νόμιμο" και συχνά σαδιστικό
πάνω στον πολίτη ή τον πιστό, κρυμμένη πίσω από το γράμμα του νόμου ή του
δόγματος. Αν του δείξεις ένα λάθος του, θα αντιδράσει με ναρκισσιστική οργή, επειδή η παραδοχή του σφάλματος, απειλεί να γκρεμίσει ολόκληρο το οικοδόμημα της
τεχνητής του αξίας.
Στον αντίποδα, ο ψαγμένος άνθρωπος με στολή, κουβαλάει μια βαθιά, ήσυχη βεβαιότητα. Ξέρει πολύ καλά ποιος είναι, γνωρίζει τα ελαττώματα, τα τραύματα και τις αρετές του, ακόμα και όταν βγάζει τη στολή και μένει με τις πυτζάμες του. Γι' αυτόν, το ένδυμα του ρόλου είναι απλώς ένα εργαλείο εργασίας, μια ευθύνη και μια υπόσχεση υπηρεσίας προς το σύνολο. Δεν έχει την ανάγκη να τον φοβούνται, αφού έχει κοιτάξει το δικό του σκοτάδι και έχει μάθει να το ελέγχει συνειδητά για να μην πληγώνει. Όταν κοιτάζει τον παραβάτη, τον αμαρτωλό ή τον αδύναμο, δεν βλέπει μια "υπόθεση" με ένα θύμα για να του επιβληθεί, αλλά έναν καθρέφτη του εαυτού του, του ίδιου, έναν άνθρωπο που σφάλλει, που πονάει και που φοβάται. Έχει το σπάνιο σθένος να πει "έκανα λάθος, είμαι άνθρωπος", γιατί η αυτοεκτίμησή του δεν εξαρτάται από τον ανώτερο βάθρο του θεσμού. Ο άνθρωπος που έχει εργαστεί με τον Εαυτό του, είναι μια ευλογία που εξανθρωπίζει τους άκαμπτους μηχανισμούς, ενώ ο τραυματισμένος παραμένει μια ωρολογιακή βόμβα.
Όταν ένας άνθρωπος που έχει ταυτίσει όλη του τη ζωή με μια στολή αποφασίζει ξαφνικά να την πετάξει και να αλλάξει επάγγελμα, δεν πρόκειται απλώς για μια αλλαγή καριέρας. Είναι μια βίαιη, σχεδόν μεταφυσική διαδικασία αποδόμησης της ταυτότητας, ένας εσωτερικός θάνατος από τον οποίο γεννιέται ένας καινούργιος Εαυτός.
Το γεγονός ότι ακούμε όλο και συχνότερα τέτοιες ιστορίες, ιερείς που
βγάζουν τα ράσα για να γίνουν ξυλουργοί, αστυνομικούς που παραιτούνται για να
ασχοληθούν με τη γη, ή δικαστές και στελέχη που παρατάνε τα έδρανα για να
γίνουν θεραπευτές, δείχνει ότι το συλλογικό ασυνείδητο πιέζει πλέον για
αυθεντικότητα.
Για εσένα
Αν είσαι ένας από αυτούς που φορούν αυτή την στιγμή μια στολή, κάνε μια
παύση. Βγάλε για ένα λεπτό το ρούχο ή τον τίτλο σου, κάθισε στο σκοτάδι του
δωματίου σου και κοίταξε τα χέρια σου. "Ποιος είσαι όταν βγαίνει το ύφασμα; Τι
απέμεινε από εσένα αν σου αφαιρέσουν τη δύναμη να επιβάλλεσαι, να κρίνεις, να
τιμωρείς ή να καθοδηγείς;".
Η στολή που φοράς σχεδιάστηκε από την ιστορία για να σε ξεγελάσει. Σου
υποσχέθηκε ασφάλεια, σου χάρισε το αυτόματο δέος των ανθρώπων και σου πρόσφερε
μια έτοιμη, ακλόνητη ταυτότητα για να μην χρειαστεί να ψάξεις ποτέ την αληθινή δική σου.
Όμως, η θεσμική ασυλία είναι η πιο ύπουλη ναρκωτική ουσία που παίρνεις ως δώρο. Αν την χρησιμοποιείς
για να κρύψεις τα δικά σου ανεξέλεγκτα τραύματα, τον φόβο σου για την ανυπαρξία ή
το θυμό σου για μια ζωή που δεν επέλεξες, τότε το ρούχο που φοράς δεν είναι
πλέον εργαλείο. Είναι η φυλακή σου. Κάθε φορά που εκτονώνεις την δική σου
αδούλευτη Σκιά πάνω σε έναν πολίτη, δεν
είναι κάτι ανώτερο, απλώς μεγαλώνεις το συλλογικό σκοτάδι του κόσμου.
Δεν χρειάζεται απαραίτητα να παραιτηθείς, ούτε να πετάξεις το επάγγελμά σου
στα σκουπίδια. Αν παρόλα αυτά, η Ψυχή σου καίγεται για Ελευθερία, ξέρεις ήδη τον
δρόμο. Η πραγματική επανάσταση ξεκινάει μέσα στον ρόλο σου. Ξεκινάει την στιγμή
που αποφασίζεις να κοιτάξεις τον άνθρωπο απέναντί σου ως έναν καθρέφτη του δικού σου εύθραυστου Εαυτού.
Έχε το θάρρος να είσαι ευάλωτος κάτω από την πανοπλία σου. Μάθε να αμφιβάλλεις για το αλάνθαστο της θέσης σου. Χρησιμοποίησε τη δύναμη που σου δόθηκε όχι για να λυγίσεις τους άλλους, αλλά για να τους κρατήσεις όρθιους. Η αληθινή αυθεντία δεν πηγάζει από το σήμα στο στήθος, αλλά από το μέγεθος της Ουσίας σου. Ξύπνα από τον λήθαργο του τίτλου σου. Γίνε ο άνθρωπος που εξανθρωπίζει το σύστημα, πριν το σύστημα σβήσει οριστικά τον άνθρωπο μέσα σου. Καμία στολή δεν θα πρέπει να είναι τόσο βαριά ώστε να μπορεί να κρατήσει θαμμένη την αλήθεια σου για πάντα. Επέτρεψε στον εαυτό σου να κοιτάξει εκεί όπου η εξουσία υποχωρεί και μένει μόνο η ευθύνη του να είσαι Άνθρωπος με Α κεφαλαίο!
Στα άρθρα μου δεν θα βρεις έτοιμες λύσεις ή συνταγές επιτυχίας. Σου προσφέρω αφορμές για σκέψη, μικρές προκλήσεις για να δοκιμάσεις και χώρο να παρατηρήσεις, να κρατήσεις σημειώσεις και να κρίνεις με τα δικά σου μάτια.
Η γνώση γεννιέται μέσα στη δράση και στην προσωπική εμπειρία.
Σκέψου, πειραματίσου, παρατήρησε και εμπιστεύσου την κρίση σου.
Enigma Terra©
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου