Η Άνεση της Εξάρτησης: Όταν η Κοινή Λογική έγινε Ειδική Συμβουλή

Υπήρξε μια εποχή όπου οι άνθρωποι μάθαιναν να ζουν μέσα από την ίδια τη ζωή. Έκαναν λάθη, πλήρωναν το τίμημά τους, άλλαζαν πορεία, ξαναδοκίμαζαν. Συμβουλεύονταν τους μεγαλύτερους, άκουγαν τους φίλους τους, εμπιστεύονταν το ένστικτό τους και κυρίως, αναλάμβαναν την ευθύνη των επιλογών τους.

Σήμερα μοιάζει σαν να έχουμε ξεχάσει αυτή τη διαδικασία. Για να βρούμε τον εαυτό μας χρειαζόμαστε έναν "coach". Για να γίνουμε καλύτεροι γονείς, έναν ειδικό. Για να μάθουμε να αγαπάμε, να χωρίζουμε, να εργαζόμαστε, να ξεκουραζόμαστε, να αναπνέουμε, να οργανώνουμε τη μέρα μας, να βάζουμε στόχους, να αποκτούμε αυτοπεποίθηση, υπάρχει πάντα κάποιος, που θα μας πει πώς να το κάνουμε. Ακόμα και αν δεν είναι επίσημα ειδικός, θα προβληθεί ως τέτοιος. Ειδικοί για όλα!

Δεν είναι ούτε ότι η γνώση δεν υπάρχει, ούτε ότι δεν έχει αξία. Ούτε ότι οι ειδικοί δεν έχουν θέση στην κοινωνία. Το αντίθετο. Υπάρχουν στιγμές που η επιστημονική γνώση, η θεραπεία ή η καθοδήγηση είναι πολύτιμες, απαραίτητες και μπορούν πραγματικά να αλλάξουν μια ζωή. Πότε σταματήσαμε όμως, εμείς οι άνθρωποι να είμαστε πιο αυθόρμητοι και πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να ακούσουμε τον εαυτό μας;

Η απώλεια του αυθορμητισμού

Ο αυθορμητισμός είναι η ικανότητα του ανθρώπου να εκφράζει σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές με φυσικότητα και αμεσότητα, χωρίς υπερβολική λογοκρισία, φόβο ή προσχεδιασμό. Δεν σημαίνει να ενεργεί κάποιος παρορμητικά ή χωρίς σκέψη, αλλά ότι βρίσκεται σε επαφή με τον εσωτερικό του κόσμο και ανταποκρίνεται αυθεντικά στις καταστάσεις. Αυθορμητισμός είναι η αυθεντική έκφραση του εαυτού, όταν οι πράξεις και τα λόγια μας πηγάζουν από τις πραγματικές μας ανάγκες, αξίες και συναισθήματα και όχι από τον φόβο της κριτικής ή την ανάγκη συμμόρφωσης.

Τι δεν είναι ο αυθορμητισμός

Ο αυθορμητισμός συχνά συγχέεται με την παρορμητικότητα (ενεργώ χωρίς να σκέφτομαι τις συνέπειες), την αγένεια (λέω ό,τι μου κατέβει) και την έλλειψη αυτοελέγχου. Στην πραγματικότητα, ένας ώριμος άνθρωπος μπορεί να είναι ταυτόχρονα αυθόρμητος και υπεύθυνος.

Ο αυθορμητισμός λοιπόν, δεν είναι η απουσία σκέψης. Είναι η παρουσία του Εαυτού. Είναι η στιγμή που οι αποφάσεις, οι λέξεις και οι πράξεις μας γεννιούνται από μια ζωντανή σχέση με αυτό που πραγματικά αισθανόμαστε και όχι από την αγωνία να κάνουμε το "σωστό" σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων. Ο αυθορμητισμός είναι δείκτης εσωτερικής ελευθερίας και όσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από τον εαυτό μας, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να τον εκφράσουμε.

Σήμερα, όμως, όλα φαίνεται να αξιολογούνται. Πριν πάρουμε μια απόφαση, ψάχνουμε βίντεο, podcasts, άρθρα και συμβουλές. Συγκρίνουμε εμπειρίες αγνώστων. Αναζητούμε την ιδανική μέθοδο και όταν τελικά έρθει η στιγμή να δράσουμε, πολλές φορές έχουμε ήδη εξαντληθεί από την υπερανάλυση. Η συνεχής αναζήτηση της "σωστής απάντησης" έχει αντικαταστήσει τη χαρά της προσωπικής ανακάλυψης. Κάπως έτσι σταματάμε και να είμαστε αυθεντικοί. Ο αυθορμητισμός όμως δεν πρέπει να χάνεται επειδή αλλάζουμε ως άνθρωποι. Χάνεται όμως δυστυχώς, καθώς παύουμε να εμπιστευόμαστε την εσωτερική μας εμπειρία και αντικαθιστούμε τη δική μας κρίση με διαρκείς εξωτερικές οδηγίες και οδηγούς!

Όταν η αυτογνωσία γίνεται προϊόν

Η μεγαλύτερη ειρωνεία της εποχής μας είναι ότι ποτέ άλλοτε δεν μιλούσαμε τόσο πολύ για την αυτογνωσία και ποτέ άλλοτε δεν φαίνεται να δυσκολευόμασταν τόσο να απαντήσουμε σε απλές ερωτήσεις όπως:

- "Τι θέλω πραγματικά;"

- "Τι με κάνει χαρούμενο;"

- "Ποιες είναι οι αξίες μου;"

Αντί να αναζητούμε τις απαντήσεις μέσα από τη σιωπή, την εμπειρία και την προσωπική παρατήρηση, συχνά περιμένουμε να μας τις δώσει κάποιος άλλος. Σαν να πιστεύουμε ότι κάποιος γνωρίζει εμάς καλύτερα από εμάς τους ίδιους. Τα κοινωνικά δίκτυα ενίσχυσαν αυτή την τάση. Κάθε μέρα εμφανίζεται ένας νέος ειδικός που υπόσχεται να μας μάθει πώς να γίνουμε πιο επιτυχημένοι, πιο παραγωγικοί, πιο ήρεμοι, πιο ευτυχισμένοι και όσο περισσότερο ακούμε όλες αυτές τις φωνές, τόσο πιο αδύναμη γίνεται η δική μας. Δεν εμπιστευόμαστε πια την κρίση μας. Αναζητούμε επιβεβαίωση ακόμη και για τα πιο απλά πράγματα πόσω μάλλον τα πιο προσωπικά μας ζητήματα.

Μήπως φοβόμαστε την ευθύνη; Ίσως! Ίσως πίσω από αυτή την ανάγκη για συνεχή καθοδήγηση να κρύβεται ένας βαθύτερος φόβος. Αν αποφασίσω μόνος μου και αποτύχω, η ευθύνη είναι δική μου. Αν όμως ακολουθήσω μια μέθοδο, έναν ειδικό ή έναν coach, τότε η αποτυχία μοιάζει πιο εύκολα διαχειρίσιμη. Η ευθύνη ψευδαισθησιακά μοιράζεται και έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, παραχωρούμε σταθερά και ένα κομμάτι της ελευθερίας μας.

Οι ειδικοί είναι οδηγοί, όχι υποκατάστατα της σκέψης μας. Η γνώση έχει αξία. Η επιστήμη έχει αξία. Οι επαγγελματίες έχουν αξία, όμως κανένας coach, κανένας σύμβουλος και κανένας ειδικός δεν μπορεί να ζήσει τη δική μας ζωή. Μπορούν να φωτίσουν ένα μικρό μονοπάτι. Δεν μπορούν να περπατήσουν στη θέση μας. Η εσωτερική πυξίδα καλλιεργείται μόνο όταν της επιτρέπουμε να λειτουργήσει. Όταν κάνουμε λάθη. Όταν αμφιβάλλουμε. Όταν εμπιστευόμαστε σταδιακά την κρίση μας. Όταν θα χαθείς σε έναν δρόμο, τότε θα θυμάσαι πως να μην ξαναχαθείς. Όταν το ζήσεις!

Ίσως χρειαζόμαστε λίγο περισσότερη σιωπή. Το έχουμε καταλάβει πλέον όλοι, ακόμα και οι πιο μικροί, ότι ζούμε σε μια εποχή γεμάτη πληροφορία, αλλά πολύ φτωχή σε εσωτερικό διάλογο. Λίγο πριν αναζητήσουμε τον επόμενο άνθρωπο που θα μας πει τι να κάνουμε, αξίζει να αφιερώσουμε λίγο χρόνο στον μοναδικό άνθρωπο που θα βρίσκεται μαζί μας σε όλη μας τη ζωή. Τον ίδιο μας τον εαυτό μας. Η εμπειρία των άλλων είναι φορές που μπορεί να μας εμπνεύσει. Η αυτογνωσία, όμως, δεν μεταδίδεται. Κατακτιέται μέσω του προσωπικού βιώματος. Και αν είναι να σπαταλήσει κάποιος τον πολύτιμο προσωπικό του χρόνο για να "εμπνευστεί" από τους, στην κυριολεξία εκατομμύρια, ειδικούς, καλύτερα να κάνει μια παύση και να επενδύσει στον εαυτό του, επιλέγοντας ίσως και κάποιον ή έστω κάποιους που μπορεί να τον βοηθάνε με το περιεχόμενο τους. Αλλά όλους;! Σίγουρα όχι. Πως να μπορείς να βοηθηθείς όταν απλά καταναλώνεις προσωπικές εμπειρίες άλλων και περνάς πολλές ώρες κάθε μέρα χάνοντας την ίδια σου την ζωή; Σκέψου το!

Ο αυθορμητισμός που λέγαμε πιο πάνω, δεν χάνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χάνεται σταδιακά, μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες που μας μαθαίνουν να αμφισβητούμε αυτό που νιώθουμε και να αναζητούμε συνεχώς εξωτερική επιβεβαίωση. Έτσι αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι η γνώμη των άλλων είναι πιο αξιόπιστη από τη δική μας. Ότι υπάρχει πάντα κάποιος που ξέρει καλύτερα και έτσι, πριν πάρουμε μια απόφαση, αντί να αναρωτηθούμε: "Τι θέλω εγώ;", αναρωτιόμαστε: "Τι θα έπρεπε να κάνω;".

Και η σύγχρονη κοινωνία ενισχύει αυτή την τάση καθώς από μικρή ηλικία μαθαίνουμε να αξιολογούμαστε, να συγκρινόμαστε και να ακολουθούμε κανόνες. Όταν επιβραβεύεται η "σωστή" απάντηση και όχι πάντα η πρωτότυπη σκέψη. Στην εργασία μετριέται η απόδοση. Στα κοινωνικά δίκτυα μετριέται η αποδοχή και οι ορέξεις του αλγόριθμου. Σιγά σιγά συνηθίζουμε να κοιτάζουμε προς τα έξω για να μάθουμε ποιοι είμαστε.

Ταυτόχρονα, σε αυτό το χάος πληροφοριών που ζούμε και για κάθε θέμα υπάρχουν δεκάδες βιβλία, βίντεο, podcasts και ειδικοί που υπόσχονται τη σωστή μέθοδο, ξεχνάμε την προσωπική συμμετοχή. Είπαμε ότι είμαστε υπέρμαχοι της γνώσης και είναι πράγματι πολύτιμη, όμως όταν καταναλώνεται αδιάκοπα μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι δεν είμαστε ποτέ αρκετά έτοιμοι για να εμπιστευτούμε τη δική μας κρίση. Και η γνώση χρειάζεται και εμπλοκή.  Η εσωτερική φωνή δεν πρέπει να σταματά να υπάρχει, ακόμα και αν καλύπτεται από τον θόρυβο των άλλων και τον φόβο της ευθύνης. 

Η εμπιστοσύνη στην εσωτερική μας φωνή δεν επιστρέφει επειδή αποφασίζουμε ξαφνικά να την ακούσουμε. Χτίζεται ξανά μέσα από την εμπειρία. Μέσα από μικρές αποφάσεις που παίρνουμε χωρίς να ζητήσουμε δέκα γνώμες. Μέσα από τα λάθη που αποδεχόμαστε ως μέρος της ζωής και όχι ως απόδειξη ανικανότητας. Και μέσα από στιγμές σιωπής, όπου αντί να αναζητούμε αμέσως την επόμενη συμβουλή, τολμάμε να αναρωτηθούμε: "Τι μου λέει πραγματικά ο εαυτός μου;"

Όταν η βοήθεια γίνεται εξάρτηση

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι επαγγελματίες υγείας, οι ψυχολόγοι, οι ψυχίατροι, οι ψυχοθεραπευτές και άλλοι εξειδικευμένοι επιστήμονες επιτελούν ένα έργο ανεκτίμητης αξίας. Όταν ένας άνθρωπος βιώνει ψυχικό πόνο, μια διαταραχή, μια κρίση ή μια κατάσταση που υπερβαίνει τις προσωπικές του αντοχές, η βοήθειά τους δεν είναι πολυτέλεια· είναι συχνά απαραίτητη. Χρειαζόμαστε επομένως τους ειδικούς; Φυσικά και τους χρειαζόμαστε! Τους χρειαζόμαστε για όλα; Σίγουρα όχι! Αντί να αποτελούν πολύτιμους συνοδοιπόρους σε στιγμές ανάγκης, εμείς τους έχουμε αναθέσει να αποφασίζουν για ζητήματα που ανήκουν στην δική μας κρίση, στην προσωπική μας ευθύνη και στην συνολική εμπειρία της δικής μας ζωής.

Ο ρόλος του ειδικού δεν είναι να αντικαταστήσει την δική μας φωνή, αλλά να μας βοηθήσει να την ακούσουμε πιο καθαρά όταν αυτή έχει σιγήσει από τον φόβο, το τραύμα ή τη σύγχυση. Η θεραπεία δεν έχει ως στόχο να δημιουργήσει εξάρτηση από τον θεραπευτή, αλλά να ενισχύσει την αυτονομία του ανθρώπου. Αυτή η προσέγγιση μεταφέρει το βάρος της κριτικής από τους ίδιους τους επαγγελματίες στη νοοτροπία της εποχής. Δεν είναι οι ειδικοί που φταίνε επειδή υπάρχουν,  είναι η κοινωνία που συχνά καλλιεργεί την ιδέα ότι κάθε αμφιβολία, κάθε συναίσθημα και κάθε απόφαση χρειάζονται εξωτερική επικύρωση. Και η κοινωνία είμαστε όλοι εμείς. 

Όταν η μόδα αντικαθιστά τη σκέψη

Κανείς δεν μπορεί να γνωρίσει τον Εαυτό του μέσα από τον εύκολο και σύντομο δρόμο. Δεν λειτουργούν οι παρακαμπτήριες και δεν ωφελούν οι συντομεύσεις και πριν γνωρίσει κάποιος τον εαυτό του, θα πρέπει πραγματικά να θέλει να τον συναντήσει για να ξανασυστηθούν.

Πώς ξαναβρίσκουμε όμως την εσωτερική μας φωνή; Με προσωπική εργασία θα πω και διάθεση. Κάθε εποχή έχει τις μόδες της. Άλλοτε αφορούσαν στα ρούχα ή στη μουσική. Σήμερα αφορούν στον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, που τρεφόμαστε, που αγαπάμε, που εργαζόμαστε, που ταξιδεύουμε, που φροντίζουμε την ψυχική μας υγεία, ακόμη και τον τρόπο που σκεφτόμαστε.

Ξαφνικά, έννοιες που κάποτε ήταν αυτονόητες μοιάζουν να χρειάζονται έγκριση από κάποιον ειδικό ή έναν influencer. Ξεχνάμε ότι η ξεκούραση δεν είναι τεχνική, αλλά ανθρώπινη ανάγκη. Ότι μια ειλικρινής συζήτηση δεν απαιτεί σεμινάριο επικοινωνίας. Ότι η φιλία, η αγάπη, η λύπη και η χαρά υπήρχαν πολύ πριν αποκτήσουν επιστημονικούς όρους και δημοφιλή hashtags. Η διαρκής κατανάλωση "σωστών τρόπων" ζωής μάς κάνει πολλές φορές να αμφιβάλλουμε ακόμη και για τα πιο απλά. Αντί να ακούμε το σώμα μας, ψάχνουμε τι λέει η τελευταία τάση. Αντί να εμπιστευτούμε την εμπειρία μας, αναζητούμε το επόμενο βίντεο που θα μας εξηγήσει πώς πρέπει να αισθανόμαστε. Αντί να αποφασίσουμε βάσει προσωπικών προτεραιοτήτων οικονομικών / οικογενειακών / διάθεσης / αξιών για το πως θα περάσουμε τις λίγες μέρες διακοπών, τρέχουμε να δούμε τι ζήσανε κάποιοι άλλοι, άγνωστοι σε εμάς. Πόσες φορές δεν παραπλανήθηκε κάποιος από όλη αυτή την διαφήμιση; Κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, δεν χάνουμε απλά την νοημοσύνη μας, χάνουμε την ικανότητα μας να διακρίνουμε, να κρίνουμε και να εμπιστευόμαστε αυτό που ήδη γνωρίζουμε μέσα από την ζωή μας. Δεν εμπιστευόμαστε πλέον τον ίδιο μας τον εαυτό. Αντί να βρίσκουμε την ισορροπία, να μαθαίνουμε δηλαδή από εκείνους που γνωρίζουν περισσότερα, αλλά να παίρνουμε στο τέλος τις δικές μας αποφάσεις, εμείς  παραιτούμαστε από το δικαίωμα και την ευθύνη του να σκεφτόμαστε μόνοι μας για εμάς.

Νομίζω ότι αυτή είναι και η ουσία, δεν έχουμε έλλειψη πληροφορίας· έχουμε έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας. Και όταν η πληροφορία γίνεται μόδα, αντί να μας καλλιεργεί, μπορεί να μας κάνει να ξεχάσουμε ακόμη και όσα η ανθρώπινη εμπειρία μάς δίδασκε επί γενιές ως απλά και αυτονόητα.

Θέλω να με γνωρίσω;

Η γνωριμία με τον εαυτό μας δεν είναι μια τεχνική που μαθαίνεται σε ένα Σαββατοκύριακο, ούτε μια λίστα με δέκα βήματα. Είναι μια σχέση και όπως κάθε ουσιαστική σχέση, χρειάζεται χρόνο, σιωπή, παρατήρηση και υπομονή. Όμως η εποχή μας μοιάζει να έχει ανακηρύξει την ταχύτητα σε ύψιστη αξία. Θέλουμε γρήγορες απαντήσεις, άμεσα αποτελέσματα, συμπυκνωμένη γνώση, έτοιμες λύσεις. Καταναλώνουμε πληροφορίες όπως καταναλώνουμε πρόχειρο φαγητό, γρήγορα, αμάσητα και χωρίς να προλαβαίνουμε να αφομοιώσουμε τίποτα.

Η ίδια λογική περνά και στον εσωτερικό μας κόσμο. Αντί να ζήσουμε μια εμπειρία, θέλουμε να την χαρακτηρίσουμε. Αντί να αντέξουμε την αβεβαιότητα, αναζητούμε κάποιον να μας δώσει μια απάντηση. Αντί να καθίσουμε μόνοι με τις σκέψεις μας, γεμίζουμε κάθε κενό με εικόνες, βίντεο, συμβουλές και αδιάκοπη πληροφορία. Όμως, ο άνθρωπος δεν ωριμάζει με την ταχύτητα της τεχνολογίας. Η αυτογνωσία έχει δικό της χρόνο και αυτός δεν επιταχύνεται. Δεν μπορείς να βιάσεις την κατανόηση, ούτε να κατεβάσεις την εσωτερική σοφία σαν εφαρμογή στο κινητό.

Πού οδηγούμαστε, λοιπόν; Ίσως σε μια κοινωνία που γνωρίζει όλο και περισσότερα, αλλά καταλαβαίνει όλο και λιγότερα. Σε ανθρώπους που έχουν απάντηση για τα πάντα, αλλά δυσκολεύονται να απαντήσουν στο πιο απλό ερώτημα, "Πώς είμαι πραγματικά και τί χρειάζομαι;". Σε ανθρώπους που είναι διαρκώς συνδεδεμένοι με τον κόσμο, αλλά ολοένα πιο αποσυνδεδεμένοι από τον εαυτό τους.

Αν δεν καταλάβουμε ότι η ανάκτηση της ικανότητας μας να σταματάμε, να σιωπούμε και να ακούμε είναι άμεση και επιτακτική ανάγκη, δεν θα μπορέσουμε να πετύχουμε αυτά που χρειάζονται ώστε να μην αποβλακωθούμε εντελώς! Μόνο έτσι μπορεί να ακουστεί ξανά η εσωτερική μας φωνή, όχι ως η μόνη πηγή αλήθειας, αλλά ως μια φωνή που αξίζει να έχει θέση δίπλα στη γνώση, την εμπειρία και την επιστήμη των "ειδικών".

Και αν κάπου το χάσαμε, πώς το ξαναβρίσκουμε;

Και ας πούμε ότι για κάποιον λόγο, είδαμε ότι δεν είμαστε τελικά τόσο άσχετοι. Καταλάβαμε ότι δεν χρειάζεται να ακούμε πάντα κάποιον τρίτο να μας συμβουλεύει για τα πολύ αυτονόητα. Τότε πως θα ξαναβρούμε την εσωτερική μας φωνή; Η αλήθεια είναι ότι την συναντάμε ξανά όταν αρχίζουμε να δημιουργούμε χώρο. Όταν αντέχουμε λίγη σιωπή χωρίς να πιάσουμε αμέσως το κινητό. Όταν δεν αναζητούμε αμέσως μια απάντηση στο διαδίκτυο για κάθε απορία ή συναίσθημα. Όταν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να κάνει λάθη χωρίς να τα θεωρεί αποτυχία.Όταν αναρωτιόμαστε, πριν ζητήσουμε τη γνώμη των άλλων: "Εγώ τι πιστεύω; Τι νιώθω; Τι έχω πραγματικά ανάγκη;".

Η εσωτερική φωνή δυναμώνει κάθε φορά που της δίνουμε σημασία. Κάθε φορά που παίρνουμε μια μικρή απόφαση βασισμένοι στη δική μας κρίση. Κάθε φορά που αποδεχόμαστε ότι δεν υπάρχει τέλειος τρόπος να ζήσεις, αλλά μόνο ο αυθεντικός. Δεν απορρίπτουμε την γνώση ή τους ειδικούς, τους δίνουμε τη θέση που τους αναλογεί. Τους ακούμε, μαθαίνουμε από αυτούς, ζητούμε τη βοήθειά τους όταν τη χρειαζόμαστε, χωρίς όμως να τους παραχωρούμε τη θέση της δικής μας συνείδησης. Η αυτογνωσία δεν είναι να μάθεις να ακούς κάποιον που ξέρει περισσότερα από εσένα. Είναι να μάθεις να ξεχωρίζεις, μέσα σε όλες τις φωνές που σε περιβάλλουν, ποια είναι πραγματικά η δική σου και ναι, δεν χρειάζεται πάντα να ζητάμε να αποκτήσουμε περισσότερες απαντήσεις, μάλλον να κάνουμε καλύτερες ερωτήσεις χρειάζεται. Στον εαυτό μας πρώτα. Να σταματήσουμε για λίγο να ρωτάμε τον κόσμο ποιοι πρέπει να είμαστε και να αρχίσουμε να ρωτάμε τον εαυτό μας ποιοι είμαστε ήδη και ποιοι θέλουμε να είμαστε. Η εσωτερική φωνή δεν είναι κάτι που πρέπει να δημιουργήσουμε, αλλά κάτι που πρέπει να ακούσουμε. Δεν έχει εξαφανιστεί, έχει καλυφθεί από τον θόρυβο μιας εποχής που μας έχει συνηθίσει να εμπιστευόμαστε περισσότερο το έξω παρά το μέσα.

Το άκυρο παράδειγμα

Άκουσα μια Wellbeing Coach να προτείνει για τις ημέρες του καύσωνα, ιδέες για να δροσιστούμε και μέσα σε αυτές ήταν και το "Αν θέλετε να δροσίζεστε μέσα στην ημέρα, να βάζετε μπουκάλια με νερό στο ψυγείο σας. Θα σας σώσουν" και από κάτω είχε 1332 καρδούλες. Αναρωτήθηκα αν αυτό που πρότεινε η ειδικός, ήταν πράγματι τόσο δύσκολο να το σκεφτεί κανείς, μόνος του; Το παράξενο δεν είναι το παράδειγμα με το μπουκάλι. Αν παρατηρήσουμε λίγο καλύτερα, ακούμε καθημερινά πολλές τέτοιες "καταπληκτικές" προτάσεις. Το ενδιαφέρον είναι ο μηχανισμός. Όταν κάτι ειπωθεί από έναν "ειδικό", αποκτά αξία.

Ένας άνθρωπος μπορεί να παρακολουθήσει ένα δεκάλεπτο βίντεο στο οποίο ένας coach εξηγεί ότι, αν θέλει κάποιος να πίνει κρύο νερό το πρωί, μπορεί να βάλει από το βράδυ ένα μπουκάλι στο ψυγείο και το ακούει σαν να ανακαλύπτει μια σπουδαία τεχνική ζωής. Και όμως, δεν πρόκειται για σοφία, πρόκειται για κάτι που κάποτε θα σκεφτόταν μόνος του. Παρακολουθεί ένα βίντεο που του αποκαλύπτει ότι, αν θέλει να θυμάται κάτι σημαντικό, καλό είναι να το σημειώνει. Αν θέλει να κοιμάται καλύτερα, να κοιμάται σταθερή ώρα. Αν θέλει να είναι λιγότερο αγχωμένος, να κάνει μικρά διαλείμματα. Συμβουλές που άλλοτε αποτελούσαν μέρος της καθημερινής λογικής, σήμερα παρουσιάζονται ως "μυστικά επιτυχίας". Και οι συμβουλές αυτές δεν είναι λανθασμένες. Ο μη σκεπτόμενος άνθρωπος όμως χρειάζεται κάποιον να του τις πει για να τις θεωρήσει σημαντικές. Έχουμε αρχίσει να αντιμετωπίζουμε το αυτονόητο σαν αποκάλυψη και την κοινή λογική σαν εξειδικευμένη γνώση. Αντί να παρατηρήσουμε την ζωή, περιμένουμε να μας την εξηγήσει κάποιος άλλος. Αντί να εξασκήσουμε την κρίση μας, αναζητούμε συνεχώς οδηγίες χρήσης.

Η σκέψη, όμως, είναι σαν τον μυ. Όταν δεν την χρησιμοποιείς, δεν χάνεται απότομα, ατροφεί σιγά σιγά. Και δυστυχώς η ατροφία αυτή δύσκολα γίνεται αντιληπτή από εκείνον που την βιώνει. Όταν συνηθίσεις να σου λένε τι να κάνεις για όλα, σταματάς να αντιλαμβάνεσαι ότι κάποτε μπορούσες να το σκεφτείς μόνος σου. Η ατροφία της κρίσης είναι ύπουλη, επειδή δεν την βιώνουμε ως απώλεια αλλά ως ευκολία. Όσο περισσότερο σκέφτονται οι άλλοι για εμάς, τόσο λιγότερο νιώθουμε την ανάγκη να σκεφτούμε εμείς για τον εαυτό μας.  

Ας μην ξεχνάμε ότι δεν γεννηθήκαμε για να ζούμε ακολουθώντας μόνιμα οδηγίες χρήσης. Γεννηθήκαμε για να παρατηρούμε, να δοκιμάζουμε, να αισθανόμαστε, να αμφισβητούμε, να κάνουμε λάθη, να μαθαίνουμε και τελικά, να αποκτούμε τη δική μας σοφία. Οι ειδικοί υπάρχουν για να μας στηρίξουν όταν οι δυσκολίες ξεπερνούν τις δυνάμεις μας, όχι για να μπαίνουν στο μυαλό μας. Αν θέλουμε να ξαναβρούμε τον αυθορμητισμό, την εσωτερική μας φωνή και την εμπιστοσύνη στην κρίση μας, ίσως χρειάζεται να κάνουμε κάτι που σήμερα μοιάζει σχεδόν επαναστατικό, να σταματήσουμε για λίγο τον θόρυβο, να αντέξουμε την αβεβαιότητα και να τολμήσουμε να σκεφτούμε μόνοι μας. Να αποκτήσουμε ξανά το θάρρος να αναζητούμε τις δικές μας ιδέες. Και ίσως τελικά γίνουμε εμείς το εμπνευστικό παράδειγμα που ψάχνουμε στους άλλους. 

Και ποιόν θα εμπνεύσω εγώ;

Έχουμε χάσει τις αυλές, τις γειτονιές, τις μεγάλες οικογενειακές συζητήσεις, τους ανθρώπους που μας γνώριζαν πραγματικά και μπορούσαν να μας πουν μια κουβέντα χωρίς να χρειάζεται να είναι "ειδικοί". Το γνωρίζουμε αυτό, σωστά; Εκεί όπου υπήρχε κοινότητα, σήμερα υπάρχει συχνά μια οθόνη. Εκεί όπου υπήρχε διάλογος, υπάρχει ένας αλγόριθμος που μας προτείνει το επόμενο βίντεο. Γι' αυτό αναζητούμε διαρκώς κάποιον να μας πει πώς να ζήσουμε. Όχι επειδή είμαστε άσχετοι, αλλά επειδή πολλές φορές είμαστε μόνοι. Και η μοναξιά κάνει κάθε βεβαιότητα να μοιάζει πολύτιμη.

Αν, όμως, ξαναχτίσουμε ουσιαστικές σχέσεις, αν μάθουμε να ακούμε ο ένας τον άλλον χωρίς να παίζουμε τον ειδικό, αν ξαναδώσουμε χώρο στην κοινή εμπειρία και στην απλή ανθρώπινη παρουσία, ίσως ανακαλύψουμε ότι πολλά από όσα σήμερα αγοράζουμε ως "καθοδήγηση" γεννιούνται φυσικά μέσα από τη ζωή. Τα πιο σημαντικά πράγματα δεν μας τα έμαθε απαραίτητα κάποιος coach. Μας τα έμαθαν οι άνθρωποι που μας αγάπησαν, οι δυσκολίες που αντέξαμε, τα λάθη που παραδεχτήκαμε, οι συζητήσεις που κράτησαν μέχρι αργά, οι σιωπές που μοιραστήκαμε.

Πιστεύω ότι έχουμε ανάγκη από περισσότερη ανθρώπινη σύνδεση και μοίρασμα και όχι από παθητική κατανάλωση περιεχομένου. Όταν ο άνθρωπος συνδέεται ουσιαστικά με τους άλλους και παραμένει συνδεδεμένος με τον εαυτό του, η κοινή λογική παύει να μοιάζει με εξειδικευμένη γνώση, ξαναγίνεται αυτό που ήταν πάντα, η σοφία της καθημερινής ζωής. Όσο αναζητούμε έξω αυτό που λείπει μέσα μας, θα γεμίζουμε τη ζωή μας με συμβουλές και θα αδειάζουμε από εμπιστοσύνη. Ίσως η επιστροφή στον εαυτό μας να μην είναι ένα ακόμη ταξίδι, ίσως να είναι απλώς το αυτονόητο ταξίδι, αυτή η επιστροφή στα απλά και βασικά της ζωής! 

Κλείνοντας θα σου πω ότι σε καμία περίπτωση δεν το παίζω ειδικός. Δεν θα έπρεπε να διαβάσεις αυτό το άρθρο για να σκεφτείς τα όσα έγραψα. Είμαι σίγουρη ότι μπορείς  να το κάνεις από μόνος σου. Εγώ απλά εδώ μοιράζομαι τις σκέψεις μου. 

Στα άρθρα μου δεν θα βρεις έτοιμες λύσεις ή συνταγές επιτυχίας. Σου προσφέρω αφορμές για σκέψη, μικρές προκλήσεις για να δοκιμάσεις και χώρο να παρατηρήσεις, να κρατήσεις σημειώσεις και να κρίνεις με τα δικά σου μάτια. 

Η γνώση γεννιέται μέσα στη δράση και στην προσωπική εμπειρία. 

Σκέψου, πειραματίσου, παρατήρησε και εμπιστεύσου την κρίση σου.

Γνῶθι σαυτόν!

Enigma Terra©