Η Σύγχρονη Θρησκεία του Personal Branding: Η Φυλακή του να "Είσαι Κάποιος"

Στην ελληνική πραγματικότητα, η φράση "Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;", δεν ήταν ποτέ μια απλή ερώτηση, ήταν ένα βίαιο, λυρικό ξέσπασμα ανασφάλειας. Ήταν η κραυγή ενός ανθρώπου που ένιωθε το υπαρξιακό του κενό να τον καταπίνει και έπρεπε να επιστρατεύσει τίτλους, γνωριμίες και κοινωνικά παράσημα για να αποδείξει στον απέναντι, αλλά κυρίως στον εαυτό του, ότι υπάρχει. Σήμερα, αυτό το παλιό, επαρχιώτικο σύνδρομο δεν εξαφανίστηκε, απλώς εκσυγχρονίστηκε, φόρεσε κοστούμι, απέκτησε αλγόριθμο και βαφτίστηκε personal branding. Το LinkedIn και τα social media μετατράπηκαν στο νέο, ψηφιακό πεζοδρόμιο όπου όλοι περιφέρονται κρατώντας ένα αόρατο μικρόφωνο, φωνάζοντας με πιο εκλεπτυσμένο, αλλά εξίσου απελπισμένο τρόπο, την ίδια ακριβώς φράση, "Κοιτάξτε με, δείτε το βιογραφικό μου, δείτε την αυθεντία μου, ξέρετε ποιος είμαι εγώ;".

Αυτή η νέα, "παγκόσμια θρησκεία" μας υπόσχεται την επαγγελματική αθανασία, αλλά το κρυφό της τίμημα είναι μια ιδιότυπη ψυχική φυλακή. Μας αναγκάζει να πάρουμε την ίδια μας την ύπαρξη, την ζωντανή, χαοτική και γεμάτη αντιφάσεις ανθρώπινη φύση μας και να την στριμώξουμε μέσα σε ένα λογότυπο. Μετατρέπουμε τον εαυτό μας σε προϊόν, σε εταιρεία με έναν μόνο υπάλληλο, όπου κάθε σκέψη, κάθε συναίσθημα και κάθε εμπειρία πρέπει πρώτα να περάσει από το τμήμα μάρκετινγκ της κοινωνίας, για να εγκριθεί αν πουλάει. Στην προσπάθειά μας να χτίσουμε μια ακλόνητη, τέλεια εικόνα για να "είμαστε κάποιοι" στα μάτια των άλλων, καταλήγουμε να γινόμαστε οι πιο σκληροί δεσμοφύλακες του ίδιου μας του Εαυτού, θυσιάζοντας την αληθινή ελευθερία μας, στον βωμό της ψηφιακής αποδοχής.

Ξέρεις ποιός είμαι Εγώ;

Στην ουσία του, το personal branding είναι η απόλυτη θεσμοθέτηση της υποκρισίας. Πρόκειται για την στρατηγική διαχείριση και τον συστηματικό εκπατρισμό της αυθεντικότητας, όπου η ανθρώπινη ύπαρξη παύει να βιώνεται ως πηγή συναισθημάτων και λογικής και μετατρέπεται σε ένα τυποποιημένο, άψυχο, εμπορεύσιμο προϊόν. Είναι μια ψηφιακή πανοπλία που κατασκευάζουμε για να επιβιώσουμε στον σύγχρονο ταχύτατο κόσμο της προσοχής, μια προσπάθεια να εκλογικεύσουμε και να ελέγξουμε πλήρως τον τρόπο με τον οποίο μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι, συνήθως και πιο απαίδευτοι από εμάς τους ίδιους. Το παράδοξο είναι ότι ενώ αυτή η διαδικασία μας υπόσχεται την μοναδικότητα και την ανάδειξη της προσωπικής μας σφραγίδας, στην πραγματικότητα επιφέρει μια ισοπεδωτική ομογενοποίηση. Γινόμαστε εθελοντές αιχμάλωτοι ενός ψηφιακού ειδώλου, το οποίο οφείλουμε να τροφοδοτούμε ασταμάτητα με περιεχόμενο, θυσιάζοντας κάθε αληθινή, εσωτερική μας ανάγκη για χάρη της δημόσιας εικόνας μας.

Αυτή η μανία του να είμαστε "κάποιοι" πηγάζει από τον βαθύτερο, πρωτόγονο τρόμο μας μήπως και είμαστε τελικά το "τίποτα". Στην σύγχρονη αρένα, η κοινωνία έχει καταφέρει να συνδέσει την υπαρξιακή μας επιβεβαίωση με την ορατότητα, πείθοντάς μας ότι αν δεν ξεχωρίζεις, αν δεν παράγεις ένα θορυβώδες ψηφιακό αποτύπωμα, τότε απλώς δεν υφίστασαι. Το personal branding έρχεται να εκμεταλλευτεί αυτόν ακριβώς τον φόβο της αφάνειας, προσφέροντας μια ψευδαίσθηση σπουδαιότητας σε ανθρώπους που κατά βάθος νιώθουν αποσυνδεδεμένοι από τον Εαυτό τους. 

Η ανάγκη να είσαι κάποιος στα μάτια των άλλων, μετατρέπεται σε μια απελπισμένη προσπάθεια να εξαγοράσεις την αγάπη και τον σεβασμό μέσα από στατιστικά στοιχεία, τίτλους και ψηφιακά χειροκροτήματα, μετατρέποντάς την καθημερινότητα σε μια ασταμάτητη οντισιόν.

Το λάδι στην φωτιά

Το πιο έξυπνο και φυσικά λειτουργικό κομμάτι αυτής της "θρησκείας" είναι ότι επιβιώνει και τρέφεται από ένα καμουφλαρισμένο, συλλογικό μίσος που μας πλασάρεται συστηματικά ως υγιής ανταγωνισμός. Μας εκπαιδεύουν να βλέπουμε τον διπλανό μας όχι ως συνοδοιπόρο, αλλά ως απειλή, ως ένα ανταγωνιστικό brand που διεκδικεί το ίδιο κομμάτι πίτας στην αγορά της προσοχής. Αυτός ο τοξικός ανταγωνισμός δημιουργεί ένα μόνιμο, υπόκωφο άγχος, καθώς οφείλεις να είσαι πάντα ένα βήμα μπροστά, πάντα πιο πετυχημένος, πιο λαμπερός και πιο πάνω από τον άλλον. Όχι όμως απαραίτητα αυθεντικός. Η επιτυχία του απέναντι δεν βιώνεται ως έμπνευση, αλλά ως προσωπική αποτυχία και υπαρξιακή μείωση, γεγονός που γεννά τη ζήλια, την κακία και την ανάγκη να δεις το ψηφιακό είδωλο του άλλου να καταρρέει για να νιώσεις εσύ ασφαλής. Αυτό το κλίμα του αμοιβαίου φθόνου και της διαρκούς σύγκρισης είναι που εξαντλεί τον σύγχρονο επαγγελματία, εγκλωβίζοντάς τον σε ένα νευρωτικό κυνήγι μαγισσών, όπου ο εχθρός είναι παντού και πουθενά. Αντί η γνώση και τα εργαλεία της εποχής μας να μας απελευθερώσουν, μας μετατρέπουν σε μονομάχους μιας ψηφιακής ρωμαϊκής αρένας, όπου το κοινό διψά για αίμα και πτώσεις και οι ίδιοι οι μονομάχοι υποφέρουν από ένα χρόνιο, παραλυτικό στρες. Όλο αυτό το οικοδόμημα δεν χτίζει καμία προσωπική εξέλιξη, αντιθέτως, σαμποτάρει κάθε πιθανότητα για αληθινή ανθρώπινη σύνδεση, καθώς κανείς δεν μπορεί να εμπιστευτεί ή να αγαπήσει κάποιον που βλέπει μόνιμα ως αντίπαλο στην αγορά της επιβίωσης.

Οὖτις ἐμοὶ γ' ὄνομα

Στην σύγχρονη μυθολογία της επιτυχίας, ο μεγαλύτερος συλλογικός μας εφιάλτης δεν είναι η οικονομική αποτυχία, ούτε καν ο θάνατος, είναι ο "Κανένας". Ο "Κανένας" είναι η απόλυτη απειλή για το Εγώ, το σκοτεινό δωμάτιο της αφάνειας, η κατάσταση όπου δεν έχεις κανέναν τίτλο να επιδείξεις, κανένα ψηφιακό αποτύπωμα να σε προστατεύσει και καμία κοινωνική ταμπέλα για να δικαιολογήσεις την παρουσία σου στο δωμάτιο. Η κοινωνία μας έχει μάθει να τρέμουμε αυτή την κατάσταση, επειδή έχει ταυτίσει την ανυπαρξία της εικόνας με την ανυπαρξία της ίδιας της αξίας μας ως έμβια όντα. Στην πραγματικότητα όμως, ο "Κανένας" δεν είναι μια κατάσταση έλλειψης, αλλά ο μόνος χώρος απόλυτης ελευθερίας. Όταν έχεις το θάρρος να είσαι ο "Κανένας", σπάζεις τις αλυσίδες της μόνιμης οντισιόν. Δεν χρειάζεται να υπερασπιστείς κανένα brand, δεν έχεις να χάσεις καμία φήμη, δεν οφείλεις να είσαι συνεπής με το αφήγημα που αγόρασε το κοινό σου και δεν χρειάζεται να πουλήσεις καμία υπολογισμένη ευαλωτότητα. Ο "Κανένας" είναι ο άνθρωπος που έχει επιστρέψει στον καθαρό πυρήνα του, εκεί όπου η ύπαρξη δεν χρειάζεται κανένα μάρκετινγκ για να δικαιώσει τον εαυτό της, υπάρχει απλώς επειδή αναπνέει, αισθάνεται και παρατηρεί. Αυτός είναι ο λόγος που το σύστημα φοβάται θανάσιμα τον "Κανένα" και κάνει τα πάντα για να τον εξοβελίσει. Ένας άνθρωπος που συμφιλιώνεται με την ιδέα ότι δεν χρειάζεται να είναι "κάποιος" στα μάτια των άλλων, γίνεται αυτόματα μη χειραγωγήσιμος και καταστρέφει την οικονομία του φόβου και της προσοχής. 

Δεν μπορείς να πουλήσεις έτοιμα πακέτα επιτυχίας σε κάποιον που δεν καίγεται να πετύχει με τους δικούς σου όρους, ούτε μπορείς να εγκλωβίσεις σε έναν τοξικό ανταγωνισμό κάποιον που έχει αποσυρθεί από τη ρωμαϊκή αρένα της σύγκρισης. Η αποδοχή του "Κανένα" είναι η ύστατη πράξη πνευματικού σεισμού, η στιγμή που καταλαβαίνεις ότι η ελευθερία δεν βρίσκεται στο να χτίσεις την τέλεια φυλακή με το όνομά σου στην πόρτα, αλλά στο να πετάξεις τα κλειδιά και να περπατήσεις στο άγνωστο, γυμνός από ρόλους, αλλά απόλυτα ζωντανός, αληθινός και δυνατός.

Μόλις, όμως, τεθεί το υπαρξιακό ερώτημα "εσύ ποιος είσαι;", αντιλαμβάνεσαι ότι η ερώτηση δεν απευθύνεται σε κάποια εξωτερική φωνή, αλλά επιστρέφει σαν μπούμερανγκ σε εσένα, τον ίδιο τον αναγνώστη. Είναι το υπαρξιακό ξυράφι που έρχεται να σχίσει την καλοκουρδισμένη σου βιτρίνα. Όταν αφαιρέσεις το επαγγελματικό σου προφίλ, τους τίτλους σπουδών, τις ψηφιακές σου επιτυχίες και το καλογραμμένο σου βιογραφικό, τι απομένει; Αν η απάντησή σου συνοδεύεται από μια αμήχανη σιωπή ή από την άμεση ανάγκη να επιστρατεύσεις έναν νέο κοινωνικό ρόλο για να δικαιολογηθείς, τότε έχεις ήδη ηττηθεί. Έχεις μπει σε ένα παιχνίδι όπου η αυθεντικότητα είναι το πρώτο πράγμα που κατατίθεται ως ενέχυρο. Το σύγχρονο personal branding δεν είναι εργαλείο ανέλιξης, είναι μια εκλεπτυσμένη μορφή εθελοντικής αμνησίας. Μας αναγκάζει να ξεχάσουμε ποιοι είμαστε, προκειμένου να θυμόμαστε τι πρέπει να δείχνουμε. Αυτό που πλασάρεται ως προσωπική ταυτότητα, είναι στην πραγματικότητα μια μόνιμη, ασφυκτική μάσκα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι φοράμε αυτή τη μάσκα για να επιβιώσουμε στην αγορά εργασίας, το υπαρξιακό δράμα ξεκινά την στιγμή που αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι η μάσκα είναι το αληθινό μας πρόσωπο. Όταν κοιτάζεσαι στον καθρέφτη και δεν βλέπεις έναν άνθρωπο με φόβους, αμφιβολίες και ακατέργαστα πάθη, αλλά ένα προϊόν που πρέπει να παραμείνει ανταγωνιστικό, τότε η αλλοτρίωση έχει ολοκληρωθεί. Ζεις την ζωή σου ως ο μάνατζερ ενός ειδώλου, θυσιάζοντας την ζωντανή σου εμπειρία για χάρη μιας ψηφιακής νεκρολογίας γεμάτης επιτεύγματα.

Όλο αυτό το νευρωτικό οικοδόμημα καταλήγει νομοτελειακά σε ένα απέραντο, ψηφιακό εργοστάσιο κλώνων. Στην προσπάθειά μας να γίνουμε μοναδικοί μέσα από τους κανόνες του μάρκετινγκ, καταλήγουμε να εφαρμόζουμε τις ίδιες πανομοιότυπες στρατηγικές, να αντιγράφουμε τα ίδια επιτυχημένα μοτίβα και να γεμίζουμε το διαδίκτυο με πανομοιότυπα βιογραφικά που ξεχειλίζουν από τις ίδιες ξύλινες λέξεις-κλειδιά. Γινόμαστε πρωταγωνιστές σε ένα θέατρο του παραλόγου, όπου κυριαρχούν οι φανφάρες, οι κενές νοήματος δηλώσεις για ηγεσία και καινοτομία και ένας ασταμάτητος χορός από τίτλους και πάλι τίτλους, οι οποίοι δεν αντιστοιχούν σε καμία εσωτερική αλήθεια. Αναλωνόμαστε σε διαδικασίες επί διαδικασιών, σε σεμινάρια για το πώς να πλασάρουμε τον εαυτό μας και σε στρατηγικές που διαδέχονται η μία την άλλη, χωρίς κανέναν απολύτως πραγματικό λόγο, πέρα από την τροφοδότηση της ίδιας μας της αυταπάτης. Αυτή η εμμονή με την συσκευασία, έχει εκτοπίσει πλήρως το περιεχόμενο, αφήνοντας πίσω της μια ολοκληρωτικά χαμένη ουσία. Χτίζουμε επαγγελματικές περσόνες με πήλινα πόδια, επενδύοντας όλη μας την ενέργεια σε μια γυαλιστερή εικόνα που στερείται ριζών, βάθους και αληθινής ικανότητας. 

Όμως, η πραγματικότητα δεν ενδιαφέρεται για το branding μας. Το τραγικό με αυτό το ψηφιακό προσωπείο είναι ότι, παρά τον χρόνο και το χρήμα που δαπανήθηκαν για να στηθεί, είναι καταδικασμένο να καταρρεύσει άμεσα και με πάταγο στην πρώτη πραγματική κρίση. Όταν έρθει η ανατροπή, όταν οι συνθήκες απαιτήσουν αληθινό χαρακτήρα, πνευματικό σθένος και ουσιαστική γνώση, στοιχεία που δεν χωράνε σε κανένα template, η μάσκα θα ραγίσει, αποκαλύπτοντας την εσωτερική ασχήμια, τρόμο και ερημιά ενός ανθρώπου που έμαθε μόνο να φαίνεται, αλλά ξέχασε το πώς να είναι.

Ας γίνουμε όμως και οι συνήγοροι του διαβόλου, καθώς η πραγματικότητα της αγοράς εργασίας δεν ζει σε ένα φιλοσοφικό κενό. Σαφώς και χρειάζεται να δείξεις το "ποιος είσαι". Σαφώς και οφείλεις να επικοινωνήσεις τις δεξιότητες, την αξία και το έργο σου, διαφορετικά κανείς δεν πρόκειται να μαντέψει τις ικανότητές σου αν τις κρατάς κρυμμένες στο σκοτάδι. Το κρίσιμο ερώτημα όμως και το σημείο όπου κρίνεται όλη η εσωτερική σου ισορροπία, είναι το πώς επιλέγεις να το κάνεις. Υπάρχει μια τεράστια, χαώδης διαφορά ανάμεσα στην υγιή ανάδειξη της επαγγελματικής σου ταυτότητας και στην εμμονική λατρεία του personal branding. Στην πρώτη περίπτωση, αφήνεις το ίδιο σου το έργο, τα αποτελέσματά σου, το ήθος και την αυθεντική σου παρουσία να μιλήσουν για σένα. Στη δεύτερη, κατασκευάζεις μια ψεύτικη, θορυβώδη περσόνα που προσπαθεί να υπερκαλύψει την έλλειψη βάθους με φανφάρες και τεχνάσματα μάρκετινγκ. Όταν επικοινωνείς από τον αληθινό σου πυρήνα, δεν χρειάζεται να πουλήσεις τίποτα, απλώς μοιράζεσαι την αλήθεια σου. Χρησιμοποιείς τις πλατφόρμες και τα εργαλεία της εποχής ως μέσα δικτύωσης και όχι ως καθρέφτες της υπαρξιακής σου αξίας. Έτσι, παραμένεις χρήσιμος, ικανός και ορατός στην αγορά, χωρίς όμως να γίνεσαι αιχμάλωτος της εικόνας σου, διατηρώντας το θάρρος να παραμένεις ο εαυτός σου ακόμα και όταν τα ψηφιακά φώτα σβήνουν.

Αν είσαι ένας από τους χιλιάδες εργαζόμενους ή υποψήφιους που παλεύουν καθημερινά μέσα σε αυτή την ψηφιακή αρένα, σε προσκαλώ σε μια προσεκτική, σχεδόν ευλαβική ανάγνωση αυτών των γραμμών. Σταμάτα για μια στιγμή το ασταμάτητο κυνήγι των τίτλων και κάνε ένα βήμα πίσω. Κοίταξε με ειλικρίνεια τον καθρέφτη και αναρωτήσου, "Ποιος είσαι πραγματικά κάτω από τη μάσκα του επαγγελματικού σου προφίλ;", "Πόσο πολύ απομακρύνθηκες από τον αληθινό σου εαυτό, από τα αυθεντικά σου πάθη και τις αξίες σου, απλώς και μόνο για να γίνεις αρεστός σε έναν αλγόριθμο και σε μια αγορά εργασίας που σε θέλει προβλέψιμο προϊόν;". Η εύρεση του εαυτού σου δεν είναι μια πολυτέλεια, είναι η μοναδική σου σανίδα σωτηρίας από την αλλοτρίωση. Χρειάζεται να αποσύρεις την προσοχή σου από την βιτρίνα και να επενδύσεις ξανά στις ρίζες σου, στην ουσιαστική σου γνώση και στην κριτική σου σκέψη. Κυρίως αυτήν, καθώς μόνο έτσι θα μπορείς να "διαβάζεις" καθαρά το περιβάλλον σου κάθε φορά. Μόνο όταν πετάξεις το ασήκωτο βάρος του τεχνητού σου brand και συμφιλιωθείς με την ομορφιά του να είσαι απλώς ο εαυτός σου, θα καταφέρεις να γίνεις αληθινός. Και μόνο τότε, ως ένας άνθρωπος γειωμένος, αυτόνομος και απαλλαγμένος από την ανάγκη της μόνιμης οντισιόν, θα είσαι πραγματικά χρήσιμος και πολύτιμος, όχι μόνο για τη δική σου εσωτερική ησυχία, αλλά και για ένα κοινωνικό σύνολο που νοσεί από την έλλειψη αυθεντικότητας.

Στα άρθρα μου δεν θα βρεις έτοιμες λύσεις ή συνταγές επιτυχίας. Σου προσφέρω αφορμές για σκέψη, μικρές προκλήσεις για να δοκιμάσεις και χώρο να παρατηρήσεις, να κρατήσεις σημειώσεις και να κρίνεις με τα δικά σου μάτια. 

Η γνώση γεννιέται μέσα στη δράση και στην προσωπική εμπειρία. 

Σκέψου, πειραματίσου, παρατήρησε και εμπιστεύσου την κρίση σου.

Γνῶθι σαυτόν!

Enigma Terra©