Η Παγίδα του Χλιαρού Νερού: Η Ψευδαίσθηση της "Καλής Προαίρεσης"

Υπάρχει μια σιωπηλή επιδημία που σαρώνει τις ζωές των ανθρώπων που αναζητούν την εσωτερική τους βελτίωση και εξέλιξη και το όνομα της είναι Μέση Κατάσταση. Δεν πρόκειται για την υλική φτώχεια ή την απόλυτη αποτυχία. Είναι η ζώνη της απόλυτης χλιαρότητας. Είναι η στιγμή που το Εγώ μας, οπλισμένο με "Καλή Προαίρεση" και πνευματικά άλλοθι, μετατρέπει την αυτοβελτίωση σε αναισθητικό, προκειμένου να αντέξουμε μια καθημερινότητα που μας μικραίνει. Αντί για τo αληθινό ξύπνημα και την αλλαγή, επιλέγουμε το βόλεμα, βαφτίζοντας την δειλία μας εσωτερική γαλήνη.

Πού σταματά όμως η αυθεντική πνευματική ωριμότητα και πού ξεκινά ο λήθαργος της μετριότητας;

Η Ανατομία του Λήθαργου και η Παραποίηση της Αρετής

Υπάρχει αυτή η στιγμή στην καθημερινότητα μας, συνήθως αργά το βράδυ ή νωρίς το πρωί, χωρίς τον θόρυβο του έξω κόσμου, που η Ψυχή έρχεται αντιμέτωπη με την Αλήθεια της. Σε αυτή την σύντομη ρωγμή του χρόνου, δεν υπάρχουν δικαιολογίες, δεν υπάρχουν κοινωνικοί ρόλοι, ούτε οι καθησυχαστικοί ψίθυροι της καλής προαίρεσης. Υπάρχει μόνο μια γυμνή, σχεδόν ενοχλητική ερώτηση, "Αυτό που ζεις, είναι πράγματι ζωή ή είναι απλώς μια παρατεταμένη αναβολή θανάτου;"

Για τους περισσότερους ανθρώπους που έχουν εισέλθει στο μονοπάτι της λεγόμενης αυτοβελτίωσης ή της εσωτερικής αναζήτησης, η απάντηση σε αυτή την ερώτηση σπάνια είναι μια κραυγή απόγνωσης. Δεν βρίσκονται στον πάτο. Δεν βιώνουν μια τραγική καταστροφή, ούτε την απόλυτη εξαθλίωση. Έχουν απλά εγκλωβιστεί σε αυτό που ονομάζουμε Μέση Κατάσταση.

Τι είναι, όμως, στην πραγματικότητα το βόλεμα και πώς ορίζεται αυτή η Μέση Κατάσταση;

Αν περιορίσουμε το βόλεμα στην υλική του διάσταση, σε έναν καλό μισθό, ένα άνετο σπίτι ή μια σταθερή παρέα, χάνουμε την ουσία του. Το πραγματικό βόλεμα είναι μια βαθιά ψυχική και πνευματική συνθήκη. Είναι η ασυνείδητη συμφωνία που συνάπτει ο άνθρωπος με τον φόβο του, ανταλλάσσοντας το μέγιστο δυναμικό του με την προβλεψιμότητα. Είναι η στιγμή που η εσωτερική ορμή για δημιουργία, ρίσκο και αλήθεια θυσιάζεται στον βωμό μιας χλιαρής ασφάλειας.

Η Μέση Κατάσταση είναι η γκρίζα ζώνη της ύπαρξης μας. Είναι η δουλειά που δεν σε εμπνέει αλλά δεν σε αφήνει και να πεινάσεις, η σχέση που δεν έχει πια σπίθα αλλά είναι βολική και γνωστή, η καθημερινότητα που επαναλαμβάνεται μηχανικά, χωρίς εξάρσεις, χωρίς βάθος. Αν ήσουν στον απόλυτο πάτο, ο πόνος θα ήταν τόσο ανυπόφορος που θα σε ανάγκαζε να δράσεις. Θα έσπαγες τα δεσμά σου επειδή η παραμονή στην κόλαση, θα ήταν αφόρητη. Στην Μέση Κατάσταση, όμως, το νερό είναι χλιαρό. Δεν καίγεσαι, ούτε κρυώνεις, απλώς αποκοιμιέσαι καθώς πλατσουρίζεις αργά και παραμένεις απλώς βρεγμένος. Είναι ένας λήθαργος με χαμηλό φωτισμό, όπου τίποτα σπουδαίο δεν πεθαίνει, αλλά και τίποτα αληθινά ζωντανό δεν επιτρέπεται να γεννηθεί.

Η Φιλοσοφική Παρεξήγηση

Σε αυτό το σημείο της στασιμότητας, το Εγώ επιστρατεύει την πιο εκλεπτυσμένη του άμυνα, την πνευματική εκλογίκευση. Προκειμένου να μην νιώσει την ενοχή της δειλίας του, ο σύγχρονος άνθρωπος αναζητά φιλοσοφικά πατήματα για να δικαιολογήσει την στασιμότητά του. "Μα", σκέφτεται, "η Σοφία δεν κρύβεται στο μέτρο; Η εσωτερική ειρήνη δεν είναι η αποφυγή των άκρων; Δεν μιλούσε ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια για την αρετή της μεσότητας;"

Εδώ συντελείται μια από τις μεγαλύτερες, τις πιο βολικές παρανοήσεις στην ιστορία της σκέψης. Η σύγχρονη τάση να ταυτίζουμε την μεσότητα με τον συμβιβασμό, την ηρεμία του καναπέ και την αποφυγή του ρίσκου, αποτελεί πλήρη διαστρέβλωση της αριστοτελικής φιλοσοφίας. Υπάρχει χαοτική, οντολογική διαφορά ανάμεσα στη δική μας παθητική μέση κατάσταση και την ενεργητική μεσότητα του αρχαίου φιλοσόφου. Για τον Αριστοτέλη, η μεσότητα δεν είναι το γεωμετρικό μέσο, ούτε το σημείο της ελάχιστης προσπάθειας. Δεν είναι το χλιαρό νερό που επιλέγουμε για να έχουμε το κεφάλι μας ήσυχο. Αντίθετα, η μεσότητα είναι ένας ενεργητικός άθλος, μια δυναμική κορυφή που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο γκρεμούς, την έλλειψη και την υπερβολή.

Ας πάρουμε το παράδειγμα της Ανδρείας, του Θάρρους. Η Ανδρεία είναι η μεσότητα ανάμεσα στην Δειλία (έλλειψη) και Θρασύτητα (υπερβολή). Το να είσαι ανδρείος δεν σημαίνει ότι επιλέγεις μια ασφαλή, μέση οδό όπου δεν κινδυνεύεις. Σημαίνει ότι βρίσκεσαι σε κατάσταση απόλυτης εγρήγορσης, ζυγίζεις τον κίνδυνο και δρας με ακρίβεια, παρά τον φόβο σου. Η αριστοτελική μεσότητα απαιτεί ακράδαντο σθένος, διαρκή αυτοπαρατήρηση και ευθυγραμμισμένη δράση. Είναι η λεπτή ισορροπία ενός ακροβάτη που περπατά σε τεντωμένο σκοινί πάνω από το χάος, όχι η ασφάλεια εκείνου που αρνείται να ανέβει στο σκοινί.

Όταν, λοιπόν, χρησιμοποιείς την καλή σου προαίρεση για να ανεχτείς μια ζωή που σε μικραίνει, όταν αποφεύγεις την ρήξη, την δημιουργική σύγκρουση ή το υπαρξιακό ρίσκο στο όνομα μιας υποτιθέμενης ισορροπίας, δεν εφαρμόζεις κλασική φιλοσοφία. Δεν εμπνέεσαι από τον Αριστοτέλη, είσαι απλώς ένας αιχμάλωτος του φόβου σου, που χρησιμοποιεί το ανάστημα ενός γίγαντα της σκέψης για να κρύψει την δική του πνευματική ναρκοληψία.

Η αληθινή προσωπική εξέλιξη δεν είναι η αναζήτηση ενός μόνιμου καταφυγίου από τις καταιγίδες της ζωής, αλλά η ικανότητα να πλοηγείσαι μέσα σε αυτές, με απόλυτη συνείδηση. Η μέση κατάσταση υπόσχεται την απουσία της καταιγίδας, αλλά το τίμημα που ζητά είναι η ίδια σου η ζωντάνια.

Η Παγίδα της Παθητικής Προαίρεσης

Αν η Μέση Κατάσταση είναι η γεωγραφία του λήθαργου, τότε η λεγόμενη καλή προαίρεση είναι ο μηχανισμός που μας κρατά φυλακισμένους σε αυτήν. Στην παραδοσιακή της φιλοσοφική βάση, η προαίρεση, από το προαιρούμαι, σημαίνει την ελεύθερη, συνειδητή και ηθική επιλογή του ατόμου, την βάση της βούλησης που οδηγεί στην πράξη. Στην σύγχρονη όμως κουλτούρα της εκλαϊκευμένης πνευματικότητας, ο όρος έχει υποστεί μια βαθιά, σχεδόν μολυσματική αλλοίωση. Η προαίρεση αποκόπηκε από την ευθύνη της πράξης και μετατράπηκε σε ένα εσωτερικό συναίσθημα καλών προθέσεων.

Σήμερα, το να έχεις καλή προαίρεση σημαίνει συχνά να είσαι ανεκτικός, να μην προκαλείς εντάσεις, να στέλνεις Φως και Αγάπη ακόμη και εκεί που απαιτείται υπαρξιακή ρήξη. Αυτό το ψυχολογικό τέχνασμα είναι η απόλυτη μάσκα του Εγώ. Το Εγώ τρέμει την αλλαγή. Τρέμει το ρίσκο της αποτυχίας, τον πόνο της απόρριψης και την αποκάλυψη της δικής του γύμνιας. Όταν, λοιπόν, έρχεται αντιμέτωπο με την ανάγκη για ριζική δράση, επιστρατεύει την καλή προαίρεση ως τον απόλυτο μηχανισμό άμυνας.

Στον επαγγελματικό στίβο, η παγίδα του χλιαρού νερού μεταφράζεται σε μια κατάσταση εκούσιου ευνουχισμού της δημιουργικότητας, η οποία μάλιστα βαφτίζεται "επαγγελματική ωριμότητα". Είναι ο άνθρωπος που έχει εγκλωβιστεί σε μια δουλειά που δεν του προσφέρει κανένα πνευματικό ή υπαρξιακό νόημα, αλλά του εξασφαλίζει έναν σταθερό μισθό και μια προβλέψιμη ρουτίνα. Αντί να ρισκάρει, να διεκδικήσει ή να αναζητήσει το δικό του αυθεντικό έργο, επιστρατεύει την καλή του προαίρεση ως μηχανισμό άμυνας απέναντι στο τοξικό περιβάλλον ή την καθημερινή απαξίωση. Ψιθυρίζει στον εαυτό του ότι "όλα είναι ένα μάθημα υπομονής", ότι "ασκεί τη στωικότητα" απέναντι στο αυταρχικό αφεντικό του, ή ότι "προστατεύει την ενέργειά του" παραμένοντας απαθής στα meetings.

Στην πραγματικότητα, αυτή η δήθεν πνευματική απόσταση δεν είναι τίποτα άλλο από τον φόβο της έκθεσης και της αποτυχίας. Ο άνθρωπος αυτός ανταλλάσσει την ζωτική του ορμή με την ασφάλεια του εκκρεμούς. Μετατρέπει τον εαυτό του σε έναν άψογο διεκπεραιωτή ξένων ονείρων, πείθοντας υποσυνείδητα τον εαυτό του πως το να μην αντιδρά, το να μην ρισκάρει και το να μην συγκρούεται είναι δείγμα ανώτερης συνειδητότητας. Έτσι, το βόλεμα γίνεται ο αργός θάνατος του δυναμικού του, καθώς κάθε μέρα που περνάει στην Μέση Κατάσταση, η φλόγα της δημιουργικότητάς του τρεμοπαίζει, μέχρι που σβήνει οριστικά μέσα στο χλιαρό νερό του συμβιβασμού.

Πώς λειτουργεί αυτή η μεταμφίεση; Μετατρέπει την πνευματική δειλία σε ηθικό πλεονέκτημα.

Όταν ανέχεσαι λοιπόν μια δουλειά που υποτιμά την νοημοσύνη σου ή έναν σύντροφο που καταρακώνει την αξιοπρέπειά σου, το Εγώ σου ψιθυρίζει, "Δεν υπομένω από φόβο, αλλά από ανωτερότητα. "Έχω καλή προαίρεση, βλέπω το καλό στους ανθρώπους, κάνω υπομονή, δείχνω συμπόνια". Εκείνη ακριβώς την στιγμή, η καλοσύνη,  σου παύει να είναι εργαλείο δύναμης και γίνεται το ισχυρότερο αναισθητικό σου. Μετατρέπεται σε αυτό που η σύγχρονη ψυχολογία ονομάζει Spiritual Bypassing, δηλαδή, Πνευματική Παράκαμψη. Η χρήση δηλαδή πνευματικών ιδεών και πρακτικών για να αποφύγουμε να αντικρίσουμε τα ψυχολογικά μας τραύματα, τις ελλείψεις μας και την ανάγκη για σκληρή, γειωμένη δράση στην πραγματική ζωή.

Από την Ευθυγραμμισμένη Πράξη στον Πνευματικό Ευνουχισμό

Η δήθεν καλή προαίρεση γεννά μια βαθιά παθητικότητα. Διαστρεβλώνει θεμελιώδεις πνευματικές έννοιες, όπως η αποδοχή και η μη-αντίσταση, μετατρέποντάς τες σε άλλοθι για μοιρολατρία. Η αυθεντική αποδοχή είναι μια πράξη ακραίου θάρρους. Σημαίνει να βλέπεις την πραγματικότητα ακριβώς όπως είναι, χωρίς ψευδαισθήσεις, προκειμένου να έχεις ένα στέρεο πάτημα για να την μεταμορφώσεις ενώ η παθητική καλή προαίρεση, είναι παραίτηση. Σημαίνει να ανέχεσαι την τοξικότητα, την μιζέρια και την δική σου στασιμότητα, ελπίζοντας ότι μαγικά, αν αλλάξεις την δόνησή σου, το περιβάλλον σου θα διορθωθεί από μόνο του.

Αυτή η παρανόηση οδηγεί σε έναν ιδιότυπο πνευματικό ευνουχισμό. Ο άνθρωπος χάνει το δικαίωμά του στον ιερό θυμό. Ο θυμός απέναντι στην αδικία, απέναντι στο πώς κατάντησες την ζωή σου, απέναντι στα όρια που σου καταπατούν, δεν είναι χαμηλή δόνηση, είναι η πρωταρχική, φωτεινή ενέργεια που χρειάζεται η Ψυχή για να σπάσει τα δεσμά του λήθαργου. Όταν όμως επιβάλλεις στον εαυτό σου την υποχρέωση να έχεις πάντα καλή προαίρεση, καταπνίγεις αυτή την ορμή. Φοράς ένα μόνιμο, ειρωνικό, πνευματικό χαμόγελο, ενώ μέσα σου η ψυχή σου αργοπεθαίνει από ασφυξία.

Στο όνομα αυτής της δήθεν ικανότητάς σου, γίνεσαι συνένοχος στην ίδια σου την φυλάκιση. Πιστεύεις ότι με το να μην συγκρούεσαι, να μην διεκδικείς και να μην παίρνεις ρίσκα, παραμένεις καθαρός και πνευματικός. Στην πραγματικότητα, απλώς αρνείσαι να λερώσεις τα χέρια σου με την λάσπη της πραγματικής ζωής. Προτιμάς να είσαι ένας άγιος του καναπέ, παρά ένας άνθρωπος που παλεύει στην αρένα της ύπαρξης.

Η Καταστροφή των Βολικών Ρόλων

Για να σπάσει ο κύκλος της παθητικότητας και να διαλυθούν οι ψευδαισθήσεις, η Ψυχή χρειάζεται ένα εργαλείο που δεν χαρίζεται σε καμία δικαιολογία, αυτό της Ριζικής Ειλικρίνειας. Δεν πρόκειται για την απλή, κοινωνική ειλικρίνεια απέναντι στους άλλους, αλλά για μια αμείλικτη, εσωτερική στάση απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό. Σημαίνει να αφαιρέσεις όλες τις ταμπέλες, να κοιτάξεις τον καθρέφτη και να ονομάσεις τα πράγματα με το πραγματικό τους όνομα. Ο φόβος να λέγεται φόβος, η δειλία να λέγεται δειλία και το βόλεμα να μην βαφτίζεται εσωτερική γαλήνη.

Η Ριζική Ειλικρίνεια απαιτεί την πλήρη καταστροφή των βολικών μας ρόλων. Κατά την διάρκεια της ζωής μας και ιδιαίτερα όταν μπαίνουμε στο μονοπάτι της προσωπικής ανάπτυξης, χτίζουμε μια νέα, εκλεπτυσμένη persona, τον "πνευματικό άνθρωπο", τον "συμπονετικό ακροατή", εκείνον που "κατανοεί και συγχωρεί τους πάντες", τον "πρόθυμο να βοηθήσει πάντα". Αυτός ο ρόλος είναι εξαιρετικά επικίνδυνος επειδή ύπουλα τρέφει τον πνευματικό ναρκισσισμό. Μας επιτρέπει να νιώθουμε ανώτεροι από το περιβάλλον μας, ενώ στην πραγματικότητα χρησιμοποιούμε αυτήν την υποτιθέμενη ανωτερότητα για να μην αναμετρηθούμε με την σκληρή πραγματικότητα της δικής μας στασιμότητας.

Για να ξυπνήσεις από τον λήθαργο, πρέπει να επιτρέψεις σε αυτόν τον ρόλο να πεθάνει. Πρέπει να αποδεχτείς ότι είναι προτιμότερο να είσαι ένας αυθεντικός, θυμωμένος, μπερδεμένος άνθρωπος που προσπαθεί να αλλάξει την ζωή του μέσα στην ζωή, παρά ένας φωτισμένος παρατηρητής που σαπίζει στην ασφάλεια των θεωριών του. Η αληθινή πνευματική εξέλιξη δεν είναι μια γραμμική πορεία προς μια μόνιμη κατάσταση ζεν, είναι μια διαρκής, συχνά επώδυνη, διαδικασία αποδόμησης των ψευδαισθήσεων που μας κρατούν δέσμιους.

Η Επιστροφή στην Αυθεντική Δράση

Η αληθινή αλλαγή, λοιπόν, δεν συμβαίνει όταν κατανοείς μια θεωρία, αλλά όταν η κατανόηση αυτή μεταφράζεται σε ευθυγραμμισμένη δράση. Αν η ανάγνωση φιλοσοφίας, ο διαλογισμός ή το journaling δεν σε οδηγούν στο να πάρεις δύσκολες αποφάσεις, να θέσεις ξεκάθαρα όρια, να αλλάξεις περιβάλλον ή να ρισκάρεις την άνεσή σου για χάρη της αλήθειας σου, τότε δεν είναι πνευματικότητα, είναι ψυχαγωγία του Εγώ.

Επιστρέφοντας στον Αριστοτέλη, η Aρετή δεν είναι μια θεωρητική έννοια που κατέχουμε, αλλά μια έξη, μια συνήθεια που σφυρηλατείται αποκλειστικά μέσα από την πράξη. Γίνεσαι γενναίος μόνο όταν πράττεις γενναία. Γίνεσαι ελεύθερος μόνο όταν διεκδικείς την ελευθερία σου με πράξεις που έχουν προσωπικό κόστος. Αν θέλεις πραγματικά να τιμήσεις την "καλή σου προαίρεση", σταμάτα να την χρησιμοποιείς ως ασπίδα ενάντια στην ζωή. Μετάτρεψε τη σε πρόθεση για δράση.

Βγες από τη Μέση Κατάσταση. Άφησε το χλιαρό νερό της μετριότητας πριν να είναι πολύ αργά. Η εσωτερική ειρήνη δεν είναι η απουσία της σύγκρουσης με τον κόσμο, αλλά η απουσία της σύγκρουσης με την ίδια σου την Ψυχή. Και η ψυχή σου δεν μπορεί να ειρηνεύσει ποτέ μέσα σε μια φυλακή που έχτισες εσύ ο ίδιος με τα υλικά του φόβου και τις δικαιολογίες σου.

Ξύπνα! Το τεντωμένο σκοινί της δικής σου μεσότητας σε περιμένει. Και η μόνη σου επιλογή είναι να αρχίσεις να το περπατάς.

Η ανάγνωση αυτών των γραμμών σε έφερε μέχρι εδώ. Πολύ ωραία! Τώρα, η ασφάλεια της άγνοιας έχει χαθεί. Ξέρεις πλέον ότι το να είσαι "καλός άνθρωπος" με "καλή προαίρεση" δεν αρκεί, αν η ζωή σου παραμένει ένα φοβισμένο replay. Ξέρεις ότι η μεσότητα δεν είναι ο καναπές της άνεσής σου, αλλά η σκηνή που θα παίξεις πάνω της ως πρωταγωνιστής.

Το Εγώ σου θα προσπαθήσει σε λίγα λεπτά να σε καθησυχάσει, να σε κάνει να ξεχάσεις, να σε επιστρέψει στον γνώριμο λήθαργο του βολέματος. Μην το αφήσεις. Σπάσε την σιωπή σου.

Κοιτάξου στον καθρέφτη και απάντησε στα σχόλια παρακάτω:

Ποιος είναι ο "βολικός ρόλος" που παίζεις για να αποφύγεις την ριζική αλλαγή που τελικά τόσο επιθυμείς;

Σε ποιον τομέα της ζωής σου χρησιμοποιείς την πνευματικότητα ως δικαιολογία για να μην δράσεις;

Ας ξεκινήσουμε τη Ριζική Ειλικρίνεια από εδώ. Γράψε την αλήθεια σου!

Στα άρθρα μου δεν θα βρεις έτοιμες λύσεις ή συνταγές επιτυχίας. Σου προσφέρω αφορμές για σκέψη, μικρές προκλήσεις για να δοκιμάσεις και χώρο να παρατηρήσεις, να κρατήσεις σημειώσεις και να κρίνεις με τα δικά σου μάτια. 

Η γνώση γεννιέται μέσα στη δράση και στην προσωπική εμπειρία. 

Σκέψου, πειραματίσου, παρατήρησε και εμπιστεύσου την κρίση σου.

Γνῶθι σαυτόν!

Enigma Terra©